वैराग्यशतक
सताड उघडी दारे
आधिव्याधिशतैर्जनस्य विविधैरारोग्यमुन्मूल्यते लक्ष्मीर्यत्र पतन्ति तत्र विवृतद्वारा इव व्यापदः । जातं जातमवश्यमाशु विवशं मृत्युः करोत्यात्मसात्तत्किं नाम निरङ्कुशेन विधिना यन्निर्मितं सुस्थितम् ॥
हा श्लोक म्हणतो, भाग्य हेच संकटांना आत येण्याचे दार आहे. “शेकडो प्रकारच्या चिंता आणि व्याधी माणसाचे आरोग्य मुळासकट उपटून टाकतात. जिथे लक्ष्मी उतरते, तिथे जणू सताड उघड्या दारांतून संकटे कोसळतात. जे जे जन्मले, त्याला मृत्यू लवकर आणि निश्चितपणे, असहाय करून, आपलेसे करतो. मग निरंकुश दैवाने घडवलेले असे काय आहे, जे स्थिर उभे राहते?” लक्ष्मी ही धनाची आणि सौभाग्याची देवी. ती एखाद्या घरी राहायला येते, तेव्हा त्या घराची दारे उघडी राहतात, आणि तिच्या पाठोपाठ सगळ्या प्रकारची संकटे आत शिरतात. चिंता म्हणजे मनाचे दुखणे, आणि व्याधी म्हणजे शरीराचे. या दोघांच्या कचाट्यात आरोग्य एखाद्या रोपासारखे मुळासकट उपटले जाते. “निरंकुश” हा शब्द अंकुश नसलेल्या हत्तीसाठी वापरतात. अंकुश म्हणजे माहूत हत्तीला वळवतो तो आकड्याचा दंडा. दैव मन मानेल तिकडे जाते, आणि त्याने घडवलेले काहीच सुरक्षित नसते: आरोग्य, भाग्य आणि जीवन, तिघांचीही पाळी येऊन गेली, आणि एकही टिकले नाही. वैराग्यशतक, श्लोक ३३ (भोग क्षणभंगुर).