वैराग्यशतक
प्रमादाची दारू
आदित्यस्य गतागतैरहरहः संक्षीयते जीवितं व्यापारैर्बहुकार्यभारगुरुभिः कालो न विज्ञायते । दृष्ट्वा जन्मजराविपत्तिमरणं त्रासश्च नोत्पद्यते पीत्वा मोहमयीं प्रमादमदिरामुन्मत्तभूतं जगत् ॥
“सूर्याच्या येण्याजाण्याने दिवसेंदिवस आयुष्य झिजत जाते. अनेक कामांच्या ओझ्याने जड झालेल्या उद्योगांत काळ जातो, ते कळतही नाही. जन्म, जरा, विपत्ती आणि मरण पाहूनही माणसांना भीती वाटत नाही. मोहातून बनलेली प्रमादाची दारू पिऊन जग वेडे झाले आहे.” प्रत्येक सूर्योदय आणि सूर्यास्त आयुष्यातला आणखी एक दिवस कमी करतो, आणि कोणी त्याचा हिशेब ठेवत नाही. सूर्य हे घड्याळ आहे, आणि तो मोजून देतो ते आयुष्यच. कामात गढलेल्यांना काळ जातो हे जाणवतही नाही; कामांनी त्यांचा दिवस भरतो, आणि दिवस निसटत जातात. ते आंधळे नाहीत. भोवताली इतर जन्मताना, म्हातारे होताना, दुःख भोगताना आणि मरताना ते पाहतात, आणि तरी त्यांना भीती वाटत नाही. श्लोक याचे कारणही सांगतो. प्रमाद, म्हणजे बेसावधपणा, ही मोहातून गाळलेली कडक दारू आहे. ती प्यायलेल्या माणसाला धोका दिसतो, पण त्याची भीती वाटत नाही; आणि कवी म्हणतात, अख्खे जग त्याच अवस्थेत आहे. वैराग्यशतक, श्लोक ४३ (काळ).