वैराग्यशतक
घोड्यांसारखे चंचल राजे
दुराराध्यः स्वामी तुरगचलचित्ताः क्षितिभुजो वयं तु स्थूलेच्छा महति च पदे बद्धमनसः । जरा देहं मृत्युर्हरति सकलं जीवितमिदं सखे नान्यच्छ्रेयो जगति विदुषोन्यत्र तपसः ॥
इथे कवी मोठ्यांची चाकरी करून जगलेल्या माणसाच्या भूमिकेतून बोलतात, आणि आपली कैफियत एका मित्रापुढे मांडतात. “धनी प्रसन्न होता होत नाही. राजांची मने घोड्यांसारखी चंचल. आणि आम्ही मोठ्या गोष्टींची हाव धरणारे; आमची मने उच्च पदांवर खिळलेली. म्हातारपण देह घेऊन जाते, आणि मृत्यू हे सारे आयुष्यच घेऊन जातो. मित्रा, शहाण्या माणसासाठी जगात तपाखेरीज दुसरे काहीच श्रेयस्कर नाही.” धनी म्हणजे ज्याची चाकरी करायची तो; त्याच्या मर्जीवर पोट चालते, आणि त्याला कोणतीच गोष्ट फार काळ आवडत नाही. राजे त्याहून बरे नाहीत. घोडा प्रत्येक आवाजासरशी मान झटकतो, पाय बदलतो; आणि सकाळी उच्च पदावर असलेला दरबारी संध्याकाळी बाहेरही काढला जाऊ शकतो. मग आपण स्वतः: मोठमोठ्या आशा, आणि त्याही अशा चंचल माणसांवर टांगलेल्या. शेवटी काळ येतो, आणि प्रश्नच मिटवतो. म्हातारपण देह नेते, मृत्यू बाकीचे. तप, म्हणजे संन्याशाची साधना, हीच इथली अशी एकमेव चांगली गोष्ट, जिला कोणत्याही धन्याच्या मर्जीची गरज नाही. वैराग्यशतक, श्लोक ७७ (नित्य आणि अनित्य).