वैराग्यशतक
फळे फुकट, तरी श्रीमंताचे दार
फलं स्वेच्छालभ्यं प्रतिवनमखेदं क्षितिरुहां पयः स्थाने स्थाने शिशिरमधुरं पुण्यसरिताम् । मृदुस्पर्शा शय्या सुललितलतापल्लवमयी सहन्ते संतापं तदपि धनिनां द्वारि कृपणाः ॥
डंख येण्याआधी वनाच्या तीन देणग्या येतात, सर्वांसाठी फुकट. “प्रत्येक वनात झाडांची फळे, कष्टाविना, हवी तेव्हा मिळणारी. पवित्र नद्यांचे थंड, गोड पाणी जागोजागी. सुंदर वेलींची आणि कोवळ्या पानांची, स्पर्शाला मऊ अशी शय्या. तरीही दीनवाणे लोक श्रीमंतांच्या दारी ताप सोसत राहतात.” अन्न, पाणी आणि अंथरूण: ज्या तीन गरजांसाठी माणूस याचना करतो, त्या तिन्ही वनात त्याची वाट पाहत आहेत, आणि त्यांना काहीच मोल पडत नाही. श्रीमंताच्या दारात तोच माणूस उन्हात उभा राहतो. त्याला ताटकळत ठेवले जाते, आणि बरेचदा परत पाठवले जाते. वनाऐवजी तो हे निवडतो. या निवडीचे कारण श्लोक देत नाही. तो दोन्ही शेजारी ठेवतो, आणि “तरीही” हा शब्द आपले काम करतो. दीनवाण्यांसाठी आलेला शब्द “कृपण”; त्याचा अर्थ क्षुद्र मनाचा असाही होतो, आणि दोन्ही अर्थ इथे बसतात. वैराग्यशतक, श्लोक २७ (याचनेची लाचारी).