वैराग्यशतक
स्वर्ग म्हणजे झोपड्यांचे गाव
किं वेदैः स्मृतिभिः पुराणपठनैः शास्त्रैर्महाविस्तरैः स्वर्गग्रामकुटीनिवासफलदैः कर्मक्रियाविभ्रमैः । मुक्त्वैकं भवबन्धदुःखरचनाविध्वंसकालानलं स्वात्मानन्दपदप्रवेशकलनं शेषा वणिग्वृत्तयः ॥
आठवा विभाग टिकणारे आणि सरणारे यांची तुलना करतो. सुरुवात ग्रंथांपासून होते. “वेदांचा, स्मृतींचा, पुराणांच्या पठणाचा, अवाढव्य शास्त्रग्रंथांचा काय उपयोग? ज्यांचे फळ म्हणजे स्वर्ग नावाच्या गावातली एक झोपडी, त्या कर्मकांडांच्या भुलवणाऱ्या फेऱ्यांचा तरी काय उपयोग? एकच गोष्ट वेगळी आहे: आपल्या आत्म्याच्या आनंदात प्रवेश. तो प्रलयकाळचा अग्नी आहे; दुःखाचा आणि संसाराच्या बंधनांचा सगळा पसारा तो जाळून टाकतो. बाकी सगळा व्यापाऱ्याचा सौदा.” वेद हे सर्वांत जुने धर्मग्रंथ. स्मृती म्हणजे धर्म आणि रूढी सांगणारे ग्रंथ, आणि पुराणे म्हणजे जुन्या कथांचे ग्रंथ. कर्मकांडे स्वर्गाचे आश्वासन देतात, आणि श्लोक त्या स्वर्गाला झोपड्यांच्या वाडीएवढे लहान करून टाकतो. विधी केला, की फळ हातात: दुकानाच्या गल्ल्यावर चालतो तसा देवघेवीचा व्यवहार. आत्मा म्हणजे देहाच्या आणि मनाच्याही आत असलेले माणसाचे खरे अंतरंग. त्याचा आनंद ही एकच गोष्ट विकत मिळत नाही. पुराणकथांनुसार युगाच्या अंती एक प्रचंड अग्नी सारे जग जाळून टाकतो; हा अग्नी दुःख जाळतो. वैराग्यशतक, श्लोक ७१ (नित्य आणि अनित्य).