वैराग्यशतक
ते सोडून जाण्याआधी आपणच सोडा
अवश्यं यातारश्चिरतरमुषित्वापि विषया वियोगे को भेदस्त्यजति न जनो यत्स्वयममून् । व्रजन्तः स्वातन्त्र्यादतुलपरितापाय मनसः स्वयं त्यक्ता ह्येते शमसुखमनन्तं विदधति ॥
“विषय कितीही काळ राहिले, तरी ते जाणारच. ताटातूट व्हायचीच आहे, तर त्यात फरक तो काय? तरीही माणूस त्यांना आपणहून सोडत नाही. विषय आपल्या मर्जीने निघून गेले, तर मनाला अपार ताप देतात. माणसाने स्वतः त्यांचा त्याग केला, तर तेच त्याला शांतीचे अनंत सुख देतात.” भोगांपासून ताटातूट होणे नक्की आहे. प्रश्न एवढाच, की सोडून कोण जातो. राजदरबारातल्या एखाद्या मंत्र्याचा विचार करा. त्याला पदावरून काढले, तर पद आणि मानमरातब गेल्याचे दुःख फार कडू असते. त्याने स्वतःच, आपल्याला हव्या त्या वेळी, ते खाली ठेवले, तर तो शांत मनाने निघून जातो. गमावलेले तेच असते. फरक पडतो तो एकाच गोष्टीने: तो मोकळा होता की नाही. “आपल्या मर्जीने” यासाठी संस्कृत शब्द आहे “स्वातन्त्र्यात्”, म्हणजे शब्दशः “आपल्या स्वातंत्र्याने”. जोपर्यंत आपण त्यांना चिकटून बसलो आहोत, तोपर्यंत धनी विषयच असतात. वैराग्यशतक, श्लोक १२ (विषयांचा मोह).