वैराग्यशतक
धनाचा स्वामी, शब्दांचा स्वामी
अर्थानामीशिषे त्वं वयमपि च गिरामीश्महे यावदित्थं शूरस्त्वं वादिदर्पज्वरशमनविधावक्षयं पाटवं नः । सेवन्ते त्वां धनाढ्या मतिमलहतये मामपि श्रोतुकामा मय्यप्यास्था न चेत्तत्त्वयि मम सुतरामेष राजन्गतोस्मि ॥
संन्यासी स्वतःला राजाशी ताडून पाहतच राहतो. “तू धनाचा स्वामी आहेस; तसेच आम्हीही शब्दांचे, सगळ्या शब्दांचे, स्वामी आहोत. तू शूर आहेस; वाद घालायला येणाऱ्यांच्या गर्वाचा ताप उतरवण्यात आमचे कौशल्य कधी कमी पडत नाही. धनवान तुझी सेवा करतात; मनाचा मळ धुऊन काढण्यासाठी ऐकायला आतुर असलेले लोक माझी सेवा करतात. तुला माझ्याविषयी आदर नसेल, तर राजा, हा मी तुझ्यापासून पार निघून गेलो.” जुन्या भारतात विद्वानांचे जाहीर वादविवाद होत, आणि हरलेल्याची प्रतिष्ठा धुळीला मिळे. हा विद्वान त्या रणांगणातला वीर आहे. त्याचे प्रतिस्पर्धी अहंकाराने तापलेले येतात, आणि वैद्य ताप उतरवतो, तसा तो त्यांचा ताप उतरवतो. अनेक आवृत्त्यांत इथे “न ते चेत्त्वयि मम नितरामेव राजन्ननास्था” असा पाठ आहे: “राजा, तुला माझ्याविषयी आदर नसेल, तर मलाही तुझ्याविषयी मुळीच आदर नाही.” तिथे तो तुटकपणाला तुटकपणाने उत्तर देतो; इथे तो फक्त निघून जातो. वैराग्यशतक, श्लोक ५२ (संन्यासी आणि राजा).