वैराग्यशतक
मेरूचे निरुपयोगी सोने
ये संतोषसुखप्रमोदमुदितास्तेषां न भिन्ना मुदो ये त्वन्ये धनलोभसंकुलधियस्तेषां न तृष्णा हता । इत्थं कस्य कृते कुतः स विधिना तादृक्पदं संपदां स्वात्मन्येव समाप्तहेममहिमा मेरुर्न मे रोचते ॥
“संतोषाच्या सुखाने आनंदलेल्यांचा आनंद अखंड असतो. बाकीच्यांची बुद्धी धनलोभाने गजबजलेली असते, आणि त्यांची तृष्णा कधी मरत नाही. मग विधात्याने कोणासाठी, आणि कशासाठी, संपत्तीचे एवढे प्रचंड ठिकाण असलेला मेरू घडवला? त्याच्या सोन्याचे वैभव त्याच्यातच संपते. मेरू मला आवडत नाही.” मेरू म्हणजे भारतीय कथांमधला, जगाच्या मध्यभागी असलेला सोन्याचा पर्वत: कल्पना करता येईल असा संपत्तीचा सर्वांत मोठा साठा. युक्तिवाद नेटका आहे. संतुष्ट माणसांना मेरूच्या सोन्याची गरज नाही: ते आधीच सुखी आहेत. लोभी माणसांचे त्याने समाधान होऊ शकत नाही: त्यांना कितीही मिळाले तरी पुरत नाही. म्हणजे एवढे सगळे सोने कोणाच्याच कामाचे नाही. ते चमकते, आणि त्या चमकण्याचा कोणालाच उपयोग नाही. शेवटची ओळ कोरडी आहे. जगातल्या सर्वांत मोठ्या खजिन्याकडे पाहून कवी फक्त खांदे उडवतात. वैराग्यशतक, श्लोक २९ (याचनेची लाचारी).