वैराग्यशतक
फुटकी कवडीही नाही
उत्खातं निधिशङ्कया क्षितितलं ध्माता गिरेर्धातवो निस्तीर्णः सरितां पतिर्नृपतयो यत्नेन संतोषिताः । मन्त्राराधनतत्परेण मनसा नीताः श्मशाने निशाः प्राप्तः काणवराटकोपि न मया तृष्णेधुना मुञ्च माम् ॥
पैशासाठी माणूस जे जे करू शकतो ते सगळे, आणि त्यातून काय मिळाले ते. “खजिना असेल म्हणून मी जमीन खणली. डोंगरातली खनिजे भट्टीत वितळवली. नद्यांचा स्वामी, समुद्र, पार केला. मोठ्या कष्टाने राजांना खूश ठेवले. मंत्रसिद्धीवर मन लावून स्मशानात रात्री काढल्या. पण मला फुटकी कवडीसुद्धा मिळाली नाही. अगे तृष्णे, आता तरी मला सोड.” हे पाच प्रयत्न साध्यापासून हताशपणापर्यंत जातात: खणणे, धातू वितळवणे, समुद्रप्रवास, राजदरबारातली चाकरी, आणि शेवटी जळत्या चितांमध्ये रात्री केलेले विधी. सत्ता किंवा संपत्ती मिळावी म्हणून पवित्र मंत्र सिद्ध करायला माणूस स्मशानात बसत असे. कवडी म्हणजे लहानसा शंख; एके काळी ती सर्वांत लहान नाणे म्हणून चालत असे. फुटक्या कवडीला तर काहीच किंमत नाही. अनेक आवृत्त्यांत इथे “तृष्णे सकामा भव” असा पाठ आहे: “अगे तृष्णे, आता तरी तुझी हौस पुरी होऊ दे, आणि तृप्त हो.” वैराग्यशतक, श्लोक ३ (तृष्णा).