वैराग्यशतक
चिंध्या, भिक्षा आणि स्मशान
कौपीनं शतखण्डजर्जरतरं कन्था पुनस्तादृशी निश्चिन्तं सुखसाध्यभैक्ष्यमशनं शय्या श्मशाने वने । मित्रामित्रसमानतातिविमला चिन्तातिशून्यालये ध्वस्ताशेषमदप्रमादमुदितो योगी सुखं तिष्ठति ॥
शेवटचा विभाग मुक्त संन्याशाचे, अवधूताचे, चित्र काढतो, आणि सुरुवात त्याच्या सगळ्या मालमत्तेपासून करतो. “शंभर तुकडे झाले असते, त्याहूनही जास्त फाटकी लंगोटी, आणि ठिगळांची कंथाही तशीच. सहज मिळणारे, कसलीही काळजी नसलेले भिक्षेचे अन्न. स्मशानात किंवा वनात झोप. मित्र आणि शत्रू यांच्याकडे पाहण्याची निर्मळ समदृष्टी. निर्जन जागी ध्यान. सगळा गर्व आणि सगळा प्रमाद गळून पडलेला योगी आनंदाने, प्रसन्न मनाने राहतो.” चिंध्या आणि ठिगळांची कंथा, एवढीच त्याची मालमत्ता. त्याचे अन्न काळजीशिवाय येते. कोणताही गृहस्थ झोपणार नाही अशा ठिकाणी तो झोपतो: चितांच्या मधोमध, किंवा उघड्या रानात. आतून तो, त्याच्यावर प्रेम करणाऱ्याशी आणि त्याचा द्वेष करणाऱ्याशी, सारखाच असतो. तेलंग इथे गीतेकडे बोट दाखवतात; महाभारतातल्या कृष्णाच्या त्या उपदेशात खरा भक्त शत्रू आणि मित्र यांच्याशी सारखाच वागतो. अनेक आवृत्त्यांत इथे वेगळा उत्तरार्ध आहे, आणि तो “त्रैलोक्यराज्येन किम्” असा संपतो: “त्रिभुवनाच्या राज्याचा काय उपयोग?” तो मुक्त भटकंती, शांत मन आणि योगातली स्थिरता यांची स्तुती करतो. वैराग्यशतक, श्लोक ९१ (अवधूत).