वैराग्यशतक
शिव, शिव, शिव
स्फुरत्स्फारज्योत्स्नाधवलिततले क्वापि पुलिने सुखासीनाः शान्तध्वनिषु रजनीषु द्युसरितः । भवाभोगोद्विग्नाः शिव शिव शिवेत्यार्तवचसा कदा स्यामानन्दोद्गतबहुलबाष्पाप्लुतदृशः ॥
कवी ज्या रात्रीची आस धरतात, ती रात्र रंगवतात. “स्वर्गंगेच्या काठची कोणतीतरी वाळूची पुळण, पसरलेल्या लखलखत्या चांदण्याने सगळीकडे पांढरीशुभ्र झालेली; आणि रात्री, जेव्हा सगळे आवाज शांत झालेले असतात. तिथे आम्ही निवांत बसलेले, संसाराच्या अफाट पसाऱ्याला उबगलेले, आर्त स्वरात ‘शिव, शिव, शिव!’ असा धावा करणारे. आनंदाश्रूंनी डोळे भरून आलेले, असे आम्ही केव्हा होऊ?” स्वर्गंगा म्हणजे आकाशातून उतरणारी गंगा. हे सारे दृश्य स्तब्धतेचे आहे: पांढरी वाळू, चांदणे, आणि कुठलाही आवाज नाही. त्या स्तब्धतेत ती हाक येते, आर्त स्वरातली. तेलंग हे वळण दाखवून देतात: त्या हाकांबरोबर वाहणारे अश्रू आनंदाचे आहेत. उबग आणि आनंद एकत्र येतात, त्याच तीन शब्दांत. अनेक आवृत्त्यांत इथे “कदा यास्यामोन्तर्गतबहुलबाष्पाकुलदशां” असा पाठ आहे: “आतून उचंबळणाऱ्या अश्रूंनी आमचा गळा केव्हा दाटून येईल?” तिथे अश्रू आतच राहतात; इथे ते आनंदाने वाहतात. वैराग्यशतक, श्लोक ८५ (शिवपूजा).