वैराग्यशतक
सापांचे अन्न वारा
हिंसाशून्यमयत्नलभ्यमशनं धात्रा मरुत्कल्पितं व्यालानां पशवस्तृणाङ्कुरभुजः सृष्टाः स्थलीशायिनः । संसारार्णवलङ्घनक्षमधियां वृत्तिः कृता सा नृणां यामन्वेषयतां प्रयान्ति सततं सर्वे समाप्तिं गुणाः ॥
सृष्टिकर्त्याने आपल्या प्राण्यांच्या पोटापाण्याची सोय कशी केली, याची श्लोक तुलना करतो. “सापांसाठी त्याने असे अन्न केले, जे कोणाला इजा करत नाही आणि ज्यासाठी कष्ट पडत नाहीत: वारा. पशूंना त्याने गवताचे कोंब खाणारे आणि जमिनीवर झोपणारे केले. पण संसारसागर ओलांडून जाण्याची बुद्धी असलेल्या माणसांसाठी त्याने एक उपजीविका केली; आणि तिच्या शोधात त्यांचे सगळे गुण संपून जातात.” साप वाऱ्यावर जगतात, अशी जुनी समजूत होती; म्हणून ते कोणाला दुखवत नाहीत, आणि कशासाठी कष्टही करत नाहीत. चरणारी जनावरे गवत खातात, आणि आहेत तिथेच आडवी होतात. ज्यांची बुद्धी त्यांना मुक्तीच्या पैलतीराला नेऊ शकते, त्या माणसांनाच फक्त पोटासाठी वणवण करावी लागते. तेलंग शेवटच्या ओळीचा जो अर्थ लावतात, त्यानुसार ही वणवण त्यांची सारी शक्ती खाऊन टाकते, आणि त्यांच्या गुणांना जागाच उरत नाही. १९१६ साली हे पुस्तक इंग्रजीत आणणारे माधवानंद याचा उलटा अर्थ लावतात. माणसांनाही सापासारखीच साधी उपजीविका दिली आहे. आणि ती शोधता शोधता त्यांचे गुण, म्हणजे प्रकृतीचे तीन घटक, शांत होतात. वैराग्यशतक, श्लोक ९७ (अवधूत).