वैराग्यशतक
हत्तीच्या पिल्लाचा कान
यदा मेरुः श्रीमान्निपतति युगान्ताग्निनिहतः समुद्राः शुष्यन्ति प्रचुरनिकरग्राहनिलयाः । धरा गच्छत्यन्तं धरणिधरपादैरपि धृता शरीरे का वार्ता करिकलभकर्णाग्रचपले ॥
युक्तिवाद सर्वांत मोठ्या गोष्टींपासून सर्वांत लहान गोष्टीपर्यंत उतरतो. “प्रलयाच्या अग्नीचा तडाखा बसून वैभवशाली मेरूसुद्धा कोसळतो. असंख्य मगरींचे घर असलेले समुद्र आटून जातात. पर्वतांनी आपल्या पायांवर तोलून धरलेली पृथ्वीसुद्धा संपते. मग हत्तीच्या पिल्लाच्या कानाच्या टोकासारख्या चंचल देहाची काय कथा?” मेरू म्हणजे जगाच्या मध्यभागी असलेला सोन्याचा पर्वत. जुना भारतीय भूगोल सात समुद्र मोजतो, आणि पर्वत पृथ्वीला स्थिर धरून ठेवतात, असे मानले जाते. या तिन्ही गोष्टी म्हणजे टिकाऊपणाचे मूर्तिमंत चित्र; आणि युगाच्या अंती तिन्ही जातात. मग देह. हत्तीच्या पिल्लाचे कान कधीच स्थिर नसतात. प्रत्येक माशीसरशी, वाऱ्याच्या प्रत्येक झुळकेसरशी ते फडफडतात, आणि त्यांची टोके क्षणभरही थांबत नाहीत. मेरूच टिकत नाही, तर देहाची काय शाश्वती? वैराग्यशतक, श्लोक ७२ (नित्य आणि अनित्य).