वैराग्यशतक
संसाराचा तुरुंग
तुङ्गं वेश्म सुताः सतामभिमताः संख्यातिगाः संपदः कल्याणी दयिता वयश्च नवमित्यज्ञानमूढो जनः । मत्वा विश्वमनश्वरं निविशते संसारकारागृहे संदृश्य क्षणभङ्गुरं तदखिलं धन्यस्तु संन्यस्यति ॥
प्रत्येक गृहस्थाला हवी असणारी पाच वरदाने श्लोकाच्या सुरुवातीला येतात. “उंच घर; सज्जनांनी वाखाणलेले पुत्र; मोजता न येणारी संपत्ती; कल्याण करणारी पत्नी; आणि अजून ताजे तारुण्य. असा विचार करून, अज्ञानाने मूढ झालेला माणूस जग शाश्वत समजतो, आणि संसाराच्या तुरुंगात स्थिरावतो. पण धन्य तो, जो हे सगळे क्षणात भंगणारे आहे हे ओळखतो, आणि त्याचा त्याग करतो.” ही पाचही खरी आहेत, चांगलीही आहेत. दोष आहे तो ती टिकतील या समजुतीत. मूर्ख माणूस घरात स्थिरावावे तसा त्यात स्थिरावतो. कवी त्याला तुरुंग म्हणतात: संसार, म्हणजे जन्म, मृत्यू आणि पुन्हा जन्म यांचे चक्र. धन्य माणूस याच पाच गोष्टी जशा आहेत तशा पाहतो: कोणत्याही क्षणी भंगायला तयार. म्हणून तो त्यांचा त्याग करतो, आणि घर सोडून संन्याशाचे जीवन स्वीकारतो. वैराग्यशतक, श्लोक २० (विषयांचा मोह).