वैराग्यशतक
मुनींची कर्मे, पैशासाठी
क्षान्तं न क्षमया गृहोचितसुखं त्यक्तं न संतोषतः सोढा दुःसहशीतवाततपनक्लेशा न तप्तं तपः । ध्यातं वित्तमहर्निशं नियमितप्राणैर्न शम्भोः पदं तत्तत्कर्म कृतं यदेव मुनिभिस्तैस्तैः फलैर्वञ्चिताः ॥
मुनींची कर्मे चुकीच्या कारणासाठी करताना कवी स्वतःलाच पकडतात. “आम्ही क्षमा केली, पण क्षमाशीलतेने नव्हे. घरातल्या सुखांचा त्याग केला, पण समाधानाने नव्हे. सोसायला कठीण अशी थंडी, वारा आणि ऊन सोसले, पण तप केले नाही. श्वास रोखून रात्रंदिवस ध्यान केले ते धनाचे, शिवाच्या चरणांचे नव्हे. मुनी जी जी कर्मे करतात, तीच आम्ही केली, आणि त्या कर्मांच्या फळाला मात्र मुकलो.” या पाचांपैकी प्रत्येकात कृती आणि हेतू शेजारी ठेवले आहेत. अपमान निमूट सोसले, कारण सूड घेता येत नव्हता, असे तेलंग स्पष्ट करतात; आणि सुखे सोडली, कारण ती मिळतच नव्हती. श्रीमंतीच्या वाटेवरचे हाल तपासारखे, म्हणजे तपस्व्याच्या कठोर साधनेसारखे, दिसतात. श्वास रोखणे ही योग्याची साधना; इथे ती पैशावर खिळलेल्या मनाच्या सेवेला लागली आहे. मुनींच्या कर्मांना फळ येते. तीच कर्मे फायद्यासाठी केली, तेव्हा त्यांना काहीच फळ आले नाही. वैराग्यशतक, श्लोक ६ (तृष्णा).