वैराग्यशतक
काडीसारखे दिलेले जग
विपुलहृदयैर्धन्यैः कैश्चिज्जगज्जनितं पुरा विधृतमपरैर्दत्तं चान्यैर्विजित्य तृणं यथा । इह हि भुवनान्यन्ये धीराश्चतुर्दश भुञ्जते कतिपयपुरस्वाम्ये पुंसां क एष मदज्वरः ॥
संन्यासी एका क्षुद्र राजाचा गर्व प्राचीन थोरांच्या शेजारी ठेवतो. “फार पूर्वी काही धन्य, विशाल मनाच्या पुरुषांनी हे जग निर्माण केले. दुसऱ्या काहींनी ते धारण केले. आणखी काहींनी ते जिंकले, आणि गवताच्या काडीसारखे देऊन टाकले. इथे आजही दुसरे काही वीर चौदा भुवने भोगत आहेत. मग चार-दोन नगरे हाती आली, म्हणून माणसांना हा गर्वाचा ताप कसला?” जुन्या भारतीय कल्पनेत विश्वात चौदा भुवने आहेत: सात वर आणि सात खाली. काहींनी सारे जिंकले, आणि मागे वळूनही न पाहता देऊन टाकले. दोन उदाहरणे. महाभारत परशुरामाची कथा सांगते: त्याने सारी पृथ्वी जिंकली, आणि कश्यप ऋषींना दान केली. पुराणे बळी राजाची कथा सांगतात: त्याने त्रिभुवन जिंकले, आणि ते विष्णूला दिले. विष्णू बटू वामनाच्या रूपात त्याच्याकडे तीन पावले जमीन मागायला आले होते. अशा पुरुषांशेजारी चार-दोन नगरांचा अभिमान बाळगणारा राजा खुजा दिसतो. त्याचा गर्व हा ताप आहे: तो जाळतो, आणि तो एक आजारही आहे. वैराग्यशतक, श्लोक ५७ (संन्यासी आणि राजा).