वैराग्यशतक
ब्रह्माचे चिंतन कर
तस्मादनन्तमजरं परमं विकासि तद्ब्रह्म चिन्तय किमेभिरसद्विकल्पैः । यस्यानुषङ्गिण इमे भुवनाधिपत्यभोगादयः कृपणलोकमता भवन्ति ॥
कवी आपला निष्कर्ष सांगतात. “म्हणून अनंत, कधी जीर्ण न होणाऱ्या, सर्वश्रेष्ठ आणि सदा प्रकाशणाऱ्या त्या ब्रह्माचे चिंतन कर. या खोट्या कल्पनांचा काय उपयोग? भुवनांवरचे स्वामित्व, त्याचे भोग आणि बाकीचे सगळे, त्याच्याबरोबर किरकोळ गोष्टींसारखे आपोआप येतात; आणि फक्त दीनवाणे लोकच त्यांना मोठे मानतात.” ब्रह्म म्हणजे सगळ्या गोष्टींमागचे एकमेव सत्य, असे उपनिषदे, म्हणजे प्राचीन तत्त्वज्ञानाचे धर्मग्रंथ, शिकवतात. या कल्पना म्हणजे सत्तेची आणि सुखाची मनाने पाहिलेली स्वप्ने; ब्रह्मापुढे ती असत्य आहेत. भुवनांवरचे स्वामित्व हिरावून घेतले जात नाही. ब्रह्मापुढे ते फक्त चिल्लर आहे: त्याच्याबरोबर आपोआप येणारी गोष्ट. तेलंग “दीनवाणे” या शब्दाचा (संस्कृतमध्ये “कृपण”) अर्थ बृहदारण्यक उपनिषदात तो जसा येतो, तसा घेतात; हे सर्वांत जुन्या उपनिषदांपैकी एक. तिथे दीनवाणा तो, जो त्या अविनाशी तत्त्वाला न जाणता हे जग सोडून जातो. वैराग्यशतक, श्लोक ६९ (मनाशी संवाद).