वैराग्यशतक
इच्छासुद्धा सुटत नाहीत
ब्रह्मज्ञानविवेकिनोमलधियः कुर्वन्त्यहो दुष्करं यन्मुञ्चन्त्युपभोगकाञ्चनधनान्येकान्ततो निस्पृहाः । न प्राप्तानि पुरा न संप्रति न च प्राप्तौ दृढप्रत्ययो वाञ्छामात्रपरिग्रहाण्यपि परं त्यक्तुं न शक्ता वयम् ॥
“अहो, ब्रह्मज्ञानाने खऱ्या-खोट्याचा विवेक करणारी निर्मळ बुद्धीची माणसे केवढी कठीण गोष्ट करतात! निःस्पृह होऊन ते भोग, सोने आणि धन सगळे पूर्णपणे सोडून देतात. आणि आम्ही? ज्या गोष्टी केवळ इच्छेपुरत्याच आमच्या आहेत, त्याही आम्हाला सोडवत नाहीत: ज्या पूर्वी कधी मिळाल्या नाहीत, आता हाती नाहीत, आणि मिळतील याची पक्की खात्रीही नाही.” ब्रह्म म्हणजे सर्व गोष्टींमागचे एकमेव सत्य, असे उपनिषदे, म्हणजे प्राचीन तत्त्वज्ञानपर शास्त्रे, सांगतात. ते जाणणाऱ्याला बाकी सगळे क्षणिक दिसते. ज्ञानी माणसे जे खरोखर त्यांचे आहे, ते सोडतात. आम्हाला जे मुळीच आमचे नाही, तेही सोडवत नाही. एखाद्या गरीब कारकुनाचे चित्र डोळ्यांसमोर आणा. एके दिवशी आपला होणार असलेला टोलेजंग वाडा तो रात्री जागा राहून मनातल्या मनात सजवत असतो. तो वाडा त्याला कधीच मिळणार नाही. तरीही श्रीमंत माणूस आपल्या खऱ्या वाड्याला जितका धरून असतो, त्याहूनही घट्ट हा कारकून या स्वप्नातल्या वाड्याला धरून बसतो. कवी स्वतःची गणना त्यांच्यात करतात, ज्यांना “काहीच नाही” तेसुद्धा सोडवत नाही. वैराग्यशतक, श्लोक १३ (विषयांचा मोह).