वैराग्यशतक
कवी ज्याचे गोडवे गातात
स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमितौ मुखं श्लेष्मागारं तदपि च शशाङ्केन तुलितम् । स्रवन्मूत्रक्लिन्नं करिवरकरस्पर्धि जघनमहो निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरुकृतम् ॥
वासना तोडण्यासाठी संन्यासी स्वतःला एक सवय लावत: सौंदर्याखालचे शरीर नाशवंत आणि अशुद्ध आहे, असे पाहण्याची. इथे भर्तृहरी स्त्रीच्या शरीराकडे असे पाहतात, आणि त्याची स्तुती करणाऱ्या कवींची थट्टा करतात. “तिचे स्तन म्हणजे मांसाचे गोळे, आणि त्यांना सोन्याच्या कलशांची उपमा दिली जाते. तिचे तोंड म्हणजे कफाचे घर, तरीही त्याची तुलना चंद्राशी केली जाते. तिच्या जांघा पाझरणाऱ्या मूत्राने ओल्या, आणि त्या मोठ्या हत्तीच्या सोंडेशी स्पर्धा करतात, असे म्हटले जाते. अहो, असे निंद्य रूप, आणि काही कवींनी त्याला डोक्यावर घेतले!” सोन्याचे कलश, चंद्र, मोठ्या हत्तीची वळणदार सोंड: ही संस्कृत शृंगारकाव्याची ठरलेली उपमाने. प्रत्येकासमोर श्लोक मांस, कफ किंवा मूत्र ठेवतो. तिरस्कार शरीरावर आहे, आणि त्याला सोन्याचा मुलामा देणाऱ्या कवींवर. कवी एक पुरुष म्हणून, पुरुषांशी बोलत आहेत. वैराग्यशतक, श्लोक १६ (विषयांचा मोह).