वैराग्यशतक
होणारे ते होणारच
परिभ्रमसि किं वृथा क्वचन चित्त विश्राम्यतां स्वयं भवति यद्यथा भवति तत्तथा नान्यथा । अतीतमपि न स्मरन्नपि च भाव्यसंकल्पयन्नतर्कितगमागमाननुभवस्व भोगानिह ॥
आता कवी आपल्या मनाला धावाधाव थांबवायला सांगतात. “अरे मना, तू इकडे तिकडे व्यर्थ का भटकतोस? कुठे तरी विसावा घे. जे जसे व्हायचे, ते तसेच आपोआप होते; वेगळे होत नाही. गेल्या गोष्टींची आठवण न काढता, पुढचे बेत न रचता, अनपेक्षितपणे येणारे-जाणारे भोग इथेच भोग.” मधली ओळ म्हणजे दैव, असे तेलंग म्हणतात; मनाच्या धावपळीने त्यात काहीच बदलत नाही. म्हणून मनाने भूतकाळात रेंगाळायचे कारण नाही, की भविष्याचे बेत रचायचे कारण नाही. शेवटची ओळ मनाला सुख शोधायला सांगत नाही. न शोधता जे येईल, ते घे, आणि जाईल तेव्हा जाऊ दे, एवढेच ती सांगते. भिक्षेसाठी फिरणारा संन्यासी हातावर ठेवलेले खातो: पक्वान्न असो की साधे अन्न, ते त्याने कधी निवडलेले नसते. अनेक आवृत्त्यांत इथे “अतर्कितसमागमानुभवामि भोगानहम्” असा पाठ आहे: “अनपेक्षितपणे येणारे भोग मी भोगतो.” तिथे कवी आपल्या स्वतःच्या जगण्याचे वर्णन करतात; इथे ते मनाला आज्ञा देतात. वैराग्यशतक, श्लोक ६२ (मनाशी संवाद).