वैराग्यशतक
कशासाठी भटकता?
भोगा भङ्गुरवृत्तयो बहुविधास्तैरेव चायं भवस्तत्कस्यैव कृते परिभ्रमत रे लोकाः कृतं चेष्टितैः । आशापाशशतोपशान्तिविशदं चेतः समाधीयतां कामोच्छित्तिवशे स्वधामनि यदि श्रद्धेयमस्मद्वचः ॥
कवी लोकांना ही धावपळ थांबवायला, आणि मनाला विसावा द्यायला सांगतात. “भोग अनेक प्रकारचे आहेत, आणि भंगणे हा त्यांचा स्वभावच आहे; आणि हे जग त्यांचेच बनलेले आहे. मग, अरे लोकांनो, तुम्ही कोणासाठी भटकता? पुरे झाली ही धडपड! आशेचे शंभर पाश सैल होऊ द्या, आणि मन निर्मळ होऊ द्या. जिथे वासना छाटून टाकली आहे, त्या आपल्या स्वतःच्या घरात ते स्थिर होऊ द्या; आमच्या शब्दावर विश्वास असेल तर.” जग फक्त भोगांचे बनलेले असेल, आणि भोग भंगणारे असतील, तर मागे धावावे असे काहीच उरत नाही. इथे आशा हा फास आहे. प्रत्येक आशा एक पाश, आणि असे शंभर पाश, प्रत्येक मनाला वेगळ्या दिशेने ओढणारा. ते सैल होतात, तेव्हा मन निर्मळ आणि शांत होते. स्वतःचे घर म्हणजे हृदय, असे एक जुनी टीका सांगते, आणि तेलंगही ते मान्य करतात. मन वस्तूंमागे धावायचे थांबते, आणि स्वतःतच विसावते. शेवटचे शब्द नम्र आहेत: कवी फक्त एवढेच मागतात, की आमच्यावर विश्वास ठेवा. वैराग्यशतक, श्लोक ३९ (भोग क्षणभंगुर).