विदुर नीति · Counsel and the King
प्रेमळ, पण अधीन नाही
अनीर्षुर्गुप्तदारश्च संविभागी प्रियंवदः । श्लक्ष्णो मधुरवाक्स्त्रीणां न चासां वशगो भवेत् ॥
घरच्या कर्त्या पुरुषाने मत्सरापासून दूर असावे, असे विदुर म्हणतात. “त्याने आपल्या पत्नींचे रक्षण करावे, घरातल्या प्रत्येकाला योग्य वाटा द्यावा, आणि गोड बोलावे. स्त्रियांशी तो सौम्य आणि मधुर बोलणारा असावा; पण त्याने त्यांच्या अधीन होऊ नये.” पत्नींचे रक्षण हे गृहस्थाचे कर्तव्य होते; घराप्रमाणेच त्याही त्याच्या जबाबदारीत होत्या. योग्य वाटा म्हणजे अन्न, वस्त्र आणि भेटवस्तू न्यायाने वाटणे; घरात कोणाला कमी पडू नये, कोणाला डावलल्यासारखे वाटू नये. मत्सर पहिला सांगितला आहे, कारण मत्सरी धनी यातले प्रत्येक कर्तव्य कडू करून टाकतो. तो रक्षण करतो ते संशयापोटी, आणि वाटा देतो तोही कुरकुरत. शेवटची ओळही बाकीच्या ओळींइतकीच सरळ अर्थाने सांगितली आहे: त्याने स्त्रियांशी प्रेमाने वागावे, पण त्यांना आपल्यावर राज्य करू देऊ नये. हा श्लोक राजघराण्यातल्या किंवा श्रीमंत घरातल्या धन्याला उद्देशून आहे. अशा घरात पुरुषाला अनेक पत्नी असू शकत, आणि कायद्याने सगळे घर त्याच्याच हाती असे. अध्याय ६, श्लोक १०.