विदुर नीति · Dharma at the End
गेलेले राजे, नेलेला पुत्र
महाबलान्पश्य महानुभावान् प्रशास्य भूमिं धनधान्यपूर्णाम् । राज्यानि हित्वा विपुलांश्च भोगान् गतान्नरेन्द्रान्वशमन्तकस्य ॥ मृतं पुत्रं दुःखपुष्टं मनुष्या उत्क्षिप्य राजन्स्वगृहान्निर्हरन्ति । तं मुक्तकेशाः करुणं रुदन्ति चितामध्ये काष्ठमिव क्षिपन्ति ॥
“महाबलवान आणि थोर राजांकडे पाहा. धनधान्याने भरलेल्या पृथ्वीवर त्यांनी राज्य केले. आपली राज्ये आणि अमाप भोग मागे टाकून ते मृत्यूच्या अधीन झाले.” सिंहासनावरून विदुर एका घरात उतरतात. “कष्टाने आणि हालअपेष्टा सोसून वाढवलेला पुत्र मरतो. माणसे त्याला उचलून त्याच्याच घरातून बाहेर नेतात. केस मोकळे सोडून ते करुण आक्रोश करतात, आणि मग लाकडाच्या ओंडक्यासारखे त्याला चितेवर ठेवतात.” मोकळे सोडलेले केस हे शोकाचे चिन्ह होते. ही दोन चित्रे आहेत: माणसांतले सर्वांत थोर, आणि सर्वांत प्रिय. सत्ता असो की प्रेम, ते कोणालाच मागे धरून ठेवू शकत नाही. इतक्या जिवापाड वाढवलेला पुत्रही लाकडाच्या एखाद्या तुकड्यासारखा अग्नीत जातो. विदुर ज्या राजाशी बोलत आहेत, तो शंभर पुत्रांचा पिता आहे; ते त्याला त्याची राणी गांधारी हिच्यापासून झाले. पुढे तो काय पाहणार आहे, हे वाचकाला ठाऊक आहे: ते सगळे शंभर पुत्र कुरुक्षेत्रावर मारले जातील; कौरव आणि पांडव यांचे महायुद्ध याच मैदानावर झाले. अध्याय ८, श्लोक १४-१५.