विदुर नीति · Dharma at the End
त्याला त्याच्या धर्मावर परत आणा
चातुर्वर्ण्यस्यैष धर्मस्तवोक्तो हेतुं चानुब्रुवतो मे निबोध । क्षात्राद्धर्माद्धीयते पाण्डुपुत्रस्तं त्वं राजन्राजधर्मे नियुङ्क्ष ॥
चार वर्णांचे हे वर्णन केवळ प्रवचनासाठी नव्हते. “चार वर्णांचा हा धर्म मी आपल्याला सांगितला. आता तो का सांगितला, त्याचे कारण ऐका. पांडूचा पुत्र क्षत्रियधर्मापासून ढळतो आहे. महाराज, त्याला पुन्हा राजधर्मात स्थिर करा.” पांडूचा पुत्र म्हणजे थोरला पांडव युधिष्ठिर. क्षत्रियाविषयीच्या श्लोकाप्रमाणे क्षत्रियाचा धर्म म्हणजे यज्ञ करणे, प्रजेचे रक्षण करणे, आणि तिच्यासाठी लढणे. काशीराम हा धर्म प्रजापालन असा सांगतात. पण राज्यापासून दूर ठेवलेल्या युधिष्ठिराकडे रक्षण करायला प्रजाच नाही. म्हणून ही लांबलचक यादी त्याच विनंतीपाशी येऊन थांबते, जी रात्रभर सगळ्या बोलण्याखाली वाहत आली आहे. या वेळी ती दयेची विनंती नाही, कुटुंबातल्या शांतीची नाही, युद्धाच्या भीतीचीही नाही. हा युधिष्ठिराच्या स्वतःच्या धर्माचा प्रश्न आहे, आणि तो धर्म त्याला फक्त धृतराष्ट्रच परत देऊ शकतो. हे विदुरांच्या उपदेशातले शेवटचे शब्द आहेत. अध्याय ८, श्लोक २९.