विदुर नीति · Dharma at the End
नित्य आणि अनित्य
नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्यः । त्यक्त्वाऽनित्यं प्रतितिष्ठस्व नित्ये संतुष्य त्वं तोषपरो हि लाभः ॥
पुढचा श्लोक याचे कारण सांगतो. “धर्म नित्य आहे; सुख आणि दुःख अनित्य. जीव नित्य आहे; त्याचे कारण अनित्य. अनित्य सोडून दे, आणि नित्यात स्थिर हो. संतुष्ट राहा; कारण संतोष हाच सर्वांत मोठा लाभ.” काशीरामांच्या मते जीवाचे “कारण” म्हणजे तो ज्यात राहतो, ते शरीर. सुख आणि दुःख येतात आणि जातात. मेजवानी संपते; विजय विसरला जातो; दुःखही वर्षांगणिक ओसरते. धर्म ओसरत नाही. क्षणाची भावना निघून गेल्यावर कितीतरी काळ योग्य कृत्य योग्यच राहते, आणि चूक चूकच राहते. जुन्या समजुतीप्रमाणे जीव एका देहातून दुसऱ्या देहात जातो, आणि मरत नाही. देह झिजतो, चितेवर जळतो; जीव पुढच्या जन्माला जातो. म्हणून उपदेश साधा आहे: जे टिकते, त्यावर उभारणी करा. त्याचा मार्ग म्हणजे संतोष. संतोष म्हणजे आळस नव्हे. पुरे कधी झाले, हे ओळखणे म्हणजे संतोष; मग माणसाची शक्ती टिकणाऱ्या गोष्टींकडे वळते. ज्याच्याकडे पुरेसे आहे, आणि हे ज्याला कळते, तो जे आपले नाही, त्यावर हात टाकत नाही. असंतुष्ट माणूस आणखी मिळवण्यासाठी आपल्याकडचे सगळे पणाला लावतो, आणि जे ओरबाडतो, तेही अनित्य गोष्टींपैकीच असते. दुर्योधनाच्या हाती सगळे कुरुराज्य आहे, आणि ते आपल्या चुलतभावांबरोबर वाटून घ्यायला तो तयार नाही. ही गरज नव्हे; ही हाव आहे. आणि अशा हावेला कधी तळ लागत नाही. राज्य अनित्य गोष्टींपैकी आहे. ते कसे राखले, आणि कोणाचा हक्क डावलून, हे नित्य गोष्टींपैकी आहे. अध्याय ८, श्लोक १३.