विदुर नीति · Dharma at the End
वाटेवरचे दोन सोबती
अन्यो धनं प्रेतगतस्य भुङ्क्ते वयांसि चाग्निश्च शरीरधातून् । द्वाभ्यामयं सह गच्छत्यमुत्र पुण्येन पापेन च वेष्ट्यमानः ॥
“मेलेल्या माणसाचे धन दुसराच भोगतो. त्याच्या देहावर पक्षी आणि अग्नी ताव मारतात. परलोकात तो फक्त दोन सोबत्यांसह जातो, त्यांनी वेढलेला: आपले पुण्य आणि आपले पाप.” श्लोक मृत माणसाच्या मागोमाग चितेच्या पलीकडे जातो. त्याने जे जमवले, ते दुसराच खर्च करतो. ज्या देहाला त्याने खाऊ घातले, नटवले, जपले, तो पक्ष्यांचे आणि अग्नीचे भक्ष्य होतो. फक्त दोन गोष्टी त्याच्याबरोबर राहतात. पुण्य म्हणजे त्याच्या सत्कर्मांचा साठा, आणि पाप म्हणजे त्याच्या दुष्कर्मांचा. इथे धनाला दोष दिलेला नाही; ते फक्त बरोबर येत नाही. बरोबर येते ते त्याने त्या धनाचे काय केले: काय दिले, आणि ते मिळवताना कोणावर अन्याय केला. हे त्याच्याबरोबर जाते, अंगावरच्या वस्त्राइतके जवळ. महाकाव्यात याचे उदाहरण अगदी हाताशी आहे. पांडवांचा पिता पांडू हा धृतराष्ट्राचा धाकटा भाऊ; त्याने एके काळी कुरुराज्यावर राज्य केले होते. तो आपल्या युद्धांतून मोठी संपत्ती घेऊन परतला. महाकाव्य सांगते, की त्या संपत्तीने धृतराष्ट्राने पाच मोठे यज्ञ केले. मग पांडू आपल्या पत्नींसह वनात गेला, आणि तिथेच तरुण वयात मरण पावला. त्याचे राज्य मागेच राहिले, आणि आज त्याच्या गादीवर त्याचा भाऊ बसला आहे. धृतराष्ट्र आता वृद्ध झाला आहे. तो जाईल, तेव्हा पांडूच्या राज्यासारखेच हेही राज्य कुरूंची राजधानी हस्तिनापूर इथेच राहील. तेव्हा ते कोणाच्याही हाती असो, ते धृतराष्ट्राचे नसेल. पांडूनेही आपल्या संपत्तीतले काहीच बरोबर नेले नाही. धृतराष्ट्राबरोबर जाईल ते एवढेच: त्याने पांडूच्या पुत्रांशी कसे वर्तन केले. ते त्याचे पुण्य ठरेल, किंवा त्याचे पाप. अध्याय ८, श्लोक १६.