विदुर नीति · Kinsmen and Fortune
चार विजय
अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं साधुना जयेत् । जयेत्कदर्यं दानेन जयेत्सत्येन चानृतम् ॥
“क्रोधाला अक्रोधाने जिंकावे. दुष्टाला सज्जनतेने जिंकावे. कंजुषाला दानाने जिंकावे, आणि असत्याला सत्याने.” चार लढती, आणि प्रत्येकीत शस्त्र म्हणजे शत्रूच्याच उलट. रागाला रागाने उत्तर दिले, तर तो वाढतो; शांतपणे उत्तर दिले, तर त्याला धडक द्यायला काहीच मिळत नाही, आणि तो आपोआप जळून विझतो. दुष्ट माणसाला बदल्यात दुष्टपणाचीच अपेक्षा असते, आणि त्याचे उत्तर तयार असते; सज्जनता त्याला निरुत्तर करते. कंजूष तोट्याच्या भीतीने मूठ घट्ट आवळून ठेवतो; दान ती मूठ सैल करते. असत्य अर्धवट विश्वासावर जगते; साधे सत्य त्याला उभे राहायला जागाच ठेवत नाही. यातले काहीही शरणागती नाही. शांत राहणे म्हणजे रागावलेल्यापुढे नमणे नव्हे, आणि सज्जनता म्हणजे दुष्टांना मनमानी करू देणे नव्हे. प्रत्येक गोष्ट हे एक बळ आहे, जाणूनबुजून वापरलेले. धम्मपद या प्राचीन बौद्ध सुभाषितग्रंथातही ही चार जवळजवळ याच शब्दांत आहेत. एक माणूस भरकटलेल्या बकरीवरून ओरडत शेजाऱ्याच्या दारात येतो, अशी कल्पना करा. उलट ओरडले, तर दोघे संध्याकाळभर भांडत राहतात, आणि सगळी गल्ली बाजू घेऊ लागते. शांतपणे उत्तर दिले, आणि काय झाले ते विचारले, तर त्या आरडाओरड्याला धडकायला काहीच उरत नाही. हे घराणे अशा टप्प्यावर आले आहे, जिथे राग रागाला उत्तर देतो. द्यूताच्या सभेत दुर्योधनाने द्रौपदीचा अपमान केला, तेव्हा भीमाने युद्धात दुर्योधनाची मांडी फोडण्याची प्रतिज्ञा केली. श्लोक दुसरी वाट दाखवतो: रागासमोर शांतता, दुष्टपणासमोर सज्जनता. कोणीतरी ती वाट आधी धरायला हवी. असा विजय पुन्हा लढायला मागे शत्रूच ठेवत नाही. अध्याय ७, श्लोक ७२.