विदुर नीति · Kinsmen and Fortune
तारणारे आप्त, बुडवणारे आप्त
ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मज्जयन्ति च । सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मज्जयन्ति च ॥
“आप्त माणसाला तारतात, आणि आप्तच त्याला बुडवतात. सदाचारी आप्त तारतात; दुराचारी बुडवतात.” इथे चित्र नदी पार करण्याचे आहे, आणि आप्त म्हणजे नाव. कुटुंब आपल्या माणसांना कोणत्याही पुरातून पार नेऊ शकते: वडिलांचा मृत्यू, नापिकीचे वर्ष, वेशीवर उभा शत्रू. आणि तेच कुटुंब त्यांना तळाशी ओढूनही नेऊ शकते. कुटुंब तारते की बुडवते, हे एकाच गोष्टीवर ठरते: वर्तनावर. आप्त धोकादायक असतात, आणि त्यांना दूर ठेवावे, असे श्लोक म्हणत नाही. नाते आपोआप तारते, असेही म्हणत नाही. दोन्ही ओळी आप्तांविषयीच आहेत; फरक आहे तो आप्त कसा वागतो यात. चांगला भाऊ म्हणजे तराफा; दुष्ट भाऊ म्हणजे पायाला बांधलेला दगड. रामायण या दुसऱ्या महाकाव्यात लंकेचा राक्षसराज रावण याने रामांची पत्नी सीता हिला पळवून आणले होते. त्याचा भाऊ बिभीषण याने सीतेला परत करण्याची रावणाला कळकळीने विनंती केली. रावणाने त्याला लंकेतून हाकलून दिले. बिभीषण रामांना जाऊन मिळाला, आणि वाचला; रावणाचे पुत्र आणि भाऊ त्याच्याबरोबर मेले. विदुर हवेत बोलत नाहीत. राजासमोर दोन्ही प्रकारचे आप्त आहेत. एका बाजूला पांडव, ज्यांनी तेरा वर्षे आपला शब्द पाळला. दुसऱ्या बाजूला दुर्योधन. त्याचा मामा शकुनी याच्या द्यूतातल्या कपटाने त्याने पांडवांचे राज्य जिंकले, आणि ते परत द्यायला तो तयार नाही. राजाने कोणाची कास धरली, हे वाचकाला ठाऊक आहे. घराणे कुरुक्षेत्रावर बुडाले. कुरुक्षेत्र म्हणजे आजच्या दिल्लीच्या उत्तरेचे मैदान; तिथे कौरव आणि पांडव यांचे महायुद्ध झाले. अध्याय ७, श्लोक २५.