विदुर नीति · Kinsmen and Fortune
गुपित फुटण्याची सहा दारे
मन्त्रभेदस्य षट् प्राज्ञो द्वाराणीमानि लक्षयेत् । अर्थसन्ततिकामश्च रक्षेदेतानि नित्यशः ॥ मदं स्वप्नमविज्ञानमाकारं चात्मसंभवम् । दुष्टामात्येषु विश्रम्भं दूताच्चाकुशलादपि ॥ द्वाराण्येतानि यो ज्ञात्वा संवृणोति सदा नृप । त्रिवर्गाचरणे युक्तः स शत्रूनधितिष्ठति ॥
“ज्याला आपले धन आणि आपला वंश टिकावा असे वाटते, त्या शहाण्याने गुप्त मसलत बाहेर फुटण्याची ही सहा दारे ओळखावीत, आणि त्यांच्यावर सदैव पहारा ठेवावा.” ती सहा दारे अशी: मद्य, झोप, आपल्या भोवतीचे हेर न ओळखणे, आपलाच चेहरा, दुष्ट मंत्र्यांवर ठेवलेला विश्वास, आणि अकुशल दूत. यांतली तीन दारे माणसाच्या स्वतःमध्येच असतात. सकाळी मसलतीत ठरलेली गोष्ट नशेतला मंत्री संध्याकाळच्या पंगतीत सगळ्यांना सांगून टाकतो. फार झोपणाऱ्या माणसाच्या कारभारावर कोणाचीच नजर राहत नाही. ओठांतून एक शब्द निघण्याआधीच चेहरा राग किंवा भीती दाखवून देतो. उरलेली तीन त्याच्या भोवतालच्या माणसांत असतात: कधी लक्षातच न आलेला हेर, ज्याच्यावर चुकून विश्वास ठेवला तो मंत्री, आणि फार बोलणारा दूत. “ही दारे ओळखून जो ती नेहमी बंद ठेवतो, आणि त्रिवर्गाचे आचरण करतो, तो शत्रूंवर वरचढ ठरतो.” त्रिवर्ग म्हणजे गृहस्थाच्या जीवनाची तीन उद्दिष्टे: धर्म, अर्थ म्हणजे धन आणि ऐहिक उद्दिष्टे, आणि काम म्हणजे इच्छा व सुख. जी योजना शत्रूला आधीच कळली, ती आधीच फसलेली असते. अध्याय ७, श्लोक ३६-३८.