विदुर नीति · Mastering the Senses
जन्मापेक्षा आचरण मोठे
न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिः । अन्तेष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते ॥
“जिथे आचरण नाही, तिथे कुळाला काही किंमत नाही, असे माझे मत आहे. अगदी हीन कुळात जन्मलेल्यांमध्येही माणूस उठून दिसतो, तो त्याच्या आचरणानेच.” आचरणाने कुळाचे रक्षण होते, असे विदुरांनी आत्ताच सांगितले. आता ते तोच विचार उलटा करून मांडतात. वाईट वागणाऱ्या माणसाला उच्च कुळ वाचवू शकत नाही, आणि चांगले वागणाऱ्याला हीन कुळ बुडवू शकत नाही. काशीराम म्हणतात, असा माणूस हीन कुळात जन्मला असला, तरी आदरास पात्र आहे. इथे विदुर स्वतःचे मत म्हणून बोलतात: “असे माझे मत आहे.” त्यांना तसे कारणही आहे. त्यांची आई महालातली एक दासी होती, आणि तिच्या हीन दर्जामुळे त्यांना सिंहासन मिळू शकले नाही. तरीही आज रात्री ते राजाने निवडलेले सल्लागार म्हणून त्याच्यासमोर बसले आहेत. विदुरांच्या काळात जन्मच जवळजवळ सगळे ठरवत असे: माणसाचे काम, त्याचे लग्न, पंगतीतली त्याची जागा. श्लोक हे नाकारत नाही. तो एवढेच सांगतो, की माणसाचे मोल तो कसा जगतो, यावर ठरते. अध्याय २, श्लोक ४१.