विदुर नीति · Mastering the Senses
न विचारताही सांगावे
शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम् । अपृष्टस्तस्य तद्ब्रूयाद्यस्य नेच्छेत्पराभवम् ॥
अंध राजा धृतराष्ट्राला झोप येत नाही. त्याचे सावत्र भाऊ आणि मंत्री विदुर रात्रभर त्याला उपदेश करत आहेत. आता राजा पुन्हा विचारतो, “जागा राहून जळणाऱ्या माणसाने काय करावे, ते मला सांग. तुला धर्म आणि अर्थ दोन्ही कळतात.” धर्म म्हणजे कर्तव्य आणि सदाचार; अर्थ म्हणजे संपत्ती आणि जीवनातली ऐहिक उद्दिष्टे. युधिष्ठिराचे आणि कुरूंचे हित कशात आहे, हे राजाला जाणून घ्यायचे आहे. पांडव हे राजाचे पुतणे, आणि युधिष्ठिर त्यांच्यातला थोरला; कुरू म्हणजे राजाचे स्वतःचे घराणे. मग तो आपली भीती कबूल करतो. “मला वाइटाचीच शंका येते, आणि सगळीकडे वाईटच दिसते. युधिष्ठिराच्या मनात काय आहे, ते सगळे मला सांग.” उत्तरादाखल विदुर प्रत्येक सल्लागारासाठी एक नियम सांगतात. “गोष्ट चांगली असो वा वाईट, नकोशी असो वा आवडती; ज्याचा नाश होऊ नये असे माणसाला वाटते, त्याला ती न विचारताही सांगावी.” याच रात्री आधी विदुरांनी न विचारता दुसऱ्याच्या कामात न पडणाऱ्या शहाण्याची प्रशंसा केली होती. हा त्या नियमाला अपवाद आहे. आपल्याला प्रिय असलेला माणूस विनाशाकडे चालला असताना गप्प बसणे, हे सौजन्य नव्हे. अध्याय २, श्लोक ४.