विदुर नीति · Mastering the Senses
आमिष आणि गळ
भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम् । लोभाभिपाती ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते ॥
“उत्तम खाद्याने झाकलेला लोखंडी गळ मासा लोभाने झडप घालून गिळतो. पुढे काय येणार, ते तो पाहत नाही.” गळ टाकून बसलेल्या माणसाला ज्याने कधी पाहिले आहे, त्याला हे चित्र ओळखीचे वाटेल. माशाला फक्त अन्न दिसते. त्याच्याखाली गळ असतो, आणि गळाला दोरा. आमिष खरेखुरे अन्न असते, म्हणूनच तर मासा फसतो. लोखंड टोचल्याचे माशाला कळते, तोवर तो अडकलेला असतो. इथे छापलेल्या संस्कृत पाठासोबत काशीराम यांची हिंदी टीका आहे. ते हा श्लोक अशा प्रत्येक कर्माला लावतात, जे दिसायला चांगले असते, पण ज्याचा शेवट वाईट होतो. त्याचा शेवट न पाहता जो ते करतो, त्याचा माशासारखाच नाश होतो. श्लोक माशाला खाल्ल्याबद्दल दोष देत नाही. माशाला खावे लागतेच, आणि माणसाला कमवावे लागते, मिळवावे लागते. माशाची चूक अशी, की त्याला आमिषाखेरीज काहीच दिसत नाही. लोभ त्याची नजर अरुंद करतो; लोभ जितका जास्त, तितकी झडप जलद. पुढे जे येते, ते त्याच्या नजरेच्या पलीकडे असते: दोरा, आणि त्या दोऱ्याच्या दुसऱ्या टोकाला असलेला हात. द्यूत हे असेच आमिष होते. दुर्योधनाला दिसली ती फक्त पांडवांची संपत्ती, एका बैठकीत जिंकता येणारी; आणि त्याच्या वतीने फासे टाकायला त्याचा मामा शकुनी होता. राजाला दिसले, ते आपल्या पुत्राचा मत्सर शांत होणे. त्यासोबत काय बांधलेले होते, ते दोघांपैकी कोणीच पाहिले नाही. त्यासोबत होते पांडवांवरचे अन्याय, जे त्यांनी कधी माफ केले नाहीत; आणि भीम व अर्जुन यांनी त्याच सभेत घेतलेल्या सूडाच्या प्रतिज्ञा. आता वनवास संपला आहे. पांडव परत आले आहेत, मित्रराजांना घेऊन, आणि आपला वाटा मागत आहेत. पुत्रांनी अडवून ठेवलेले राज्य राजाला अजूनही लाभच वाटते. त्या लाभाला काय बांधलेले होते, ते वाचकाला ठाऊक आहे: युद्ध, आणि राजाच्या शंभरच्या शंभर पुत्रांचा मृत्यू. अध्याय २, श्लोक १३.