विदुर नीति · Mastering the Senses
आपल्याच कर्मांनी बांधलेले
दृश्यन्ते हि महात्मानो बध्यमानाः स्वकर्मभिः । इन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः ॥
“मोठमोठी माणसे आपल्याच कर्मांनी बांधली गेलेली दिसतात. इंद्रियांवर ताबा नसलेले राजे राजपदाच्या गोंधळात कोसळलेले दिसतात.” “दिसतात”: जे कोणालाही पाहता येते, त्याकडे विदुर बोट दाखवतात. बाहेरचा कोणी शत्रू लागत नाही. सत्तेमुळे प्रत्येक सुख राजाच्या आवाक्यात येते, आणि ते मिळवण्याची साधनेही. त्याने इंद्रियांवर कधीच राज्य केले नसेल, तर आता इंद्रिये त्याच्या राज्यावर राज्य करतात. महाकाव्यच अशी एक कथा सांगते. वनवासात एका ऋषींनी युधिष्ठिराला राजा नळाची कथा सांगितली. नळ न्यायी होता, विद्वान होता, आणि प्रजेचा लाडका होता. कलहाचे रूप असलेला कली एका छोट्याशा चुकीतून त्याच्यात शिरला होता. नळाच्या भावाने त्याला द्यूताचे आव्हान दिले, आणि नळ महिनोन्महिने खेळत राहिला. त्याची राणी दमयंती आणि त्याचे मंत्री त्याला थांबवायला दारापाशी आले, पण त्याने त्यांना उत्तरही दिले नाही. त्याने आपले राज्य गमावले, आणि अंगावरच्या एका वस्त्रानिशी तो वनात गेला. कोणत्याही सैन्याने त्याला हरवले नव्हते. त्याच्या स्वतःच्या कर्मांनीच त्याला बांधले. अध्याय २, श्लोक ६९.