विदुर नीति · The Forest and the Tigers
लाकडात झोपलेला अग्नी
अग्निस्तेजो महल्लोके गूढस्तिष्ठति दारुषु । न चोपयुङ्क्ते तद्दारु यावन्नोद्दीप्यते परैः ॥ स एव खलु दारुभ्यो यदा निर्मथ्य दीप्यते । तद्दारु च वनं चान्यन्निर्दहत्याशु तेजसा ॥ एवमेव कुले जाताः पावकोपमतेजसः । क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥
“अग्नी ही जगातली एक मोठी शक्ती; तरी तो लाकडात लपून राहतो. दुसरे कोणी त्याला पेटवत नाहीत, तोपर्यंत तो ते लाकूड जाळत नाही. पण एकदा तो लाकडातून घुसळून काढला आणि भडकला, की ते लाकूड आणि पलीकडचे वनही झटकन जाळून टाकतो.” पूर्वी अग्नी घुसळून निर्माण करत. कठीण लाकडाची एक काठी दुसऱ्या लाकडातल्या खळग्यात वेगाने गरगर फिरवत, आणि उष्णतेने ठिणगी पडून ज्योत पेटे. जुन्या समजुतीप्रमाणे अग्नी लाकडात आधीपासूनच असे, फक्त वाट पाहत. लाकडाला कोणी हात लावला नाही, तर ते त्याला कायम शांतपणे आपल्यात सांभाळून ठेवते. हे चित्र तिसऱ्या श्लोकात पुढे जाते, आणि अग्नी कशाचे प्रतीक आहे, हे तो श्लोक सांगतो. “कुलीन घराण्यात जन्मलेल्यांचेही असेच असते. त्यांचे तेज अग्नीसारखे असते, पण ते सहनशील असतात, आणि त्याची कोणतीही खूण दाखवत नाहीत. लाकडातल्या अग्नीसारखे ते शांत पडून असतात.” पांडव असेच आहेत, आणि त्यांनी बराच काळ संयम राखला आहे. द्रौपदीचा अपमान, वनातला वनवास, आणि अज्ञातवासाचे वर्ष त्यांनी उलट घाव न घालता सोसले. अग्नी अजून भडकला नाही, कारण अजून कोणी त्याला पुरेशा जोराने घुसळलेले नाही. इशारा पहिल्या श्लोकात आहे: दुसरे कोणी पेटवले, तरच अग्नी जाळतो. लाकूड आपोआप पेटत नाही; कोणीतरी ते घासत राहतो, आणि मग ते पेट घेते. युद्ध झालेच, तर त्याचे कारण हेच असेल: पांडवांवरचे अन्याय त्यांचा संयम पेट घेईपर्यंत चालूच राहिले. आणि तो अग्नी घासलेल्या लाकडापाशी थांबणार नाही. अध्याय ५, श्लोक ६०-६२.