विदुर नीति · The Forest and the Tigers
गंमत म्हणूनही नको
द्यूतमेतत्पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं नृणाम् । तस्माद्द्यूतं न सेवेत हास्यार्थमपि बुद्धिमान् ॥
“द्यूतामुळे माणसांमध्ये वैर निर्माण होते, हे फार पूर्वीच दिसून आले आहे. म्हणून शहाण्याने गंमत म्हणूनही द्यूत खेळू नये.” द्यूत हा राजदरबारांतला जुगार होता. डाव मित्रांमधल्या करमणुकीने सुरू होई, आणि डावावरची पैज चढत चढत जमीन, सोने आणि स्वातंत्र्य यांच्यापर्यंत जाई. खेळ प्रामाणिक असला तरी द्यूतातली हार चोरीसारखी वाटते, आणि हरलेला ती विसरत नाही. गंमत म्हणूनही का नको? कारण खेळ गंमत राहत नाही. पहिला फासा करमणुकीसाठी टाकला जातो; दहावा फासा, जे गमावणे परवडणार नाही, त्यासाठी. महाभारतात याची एक कथा आहे. वनवासाच्या काळात बृहदश्व ऋषींनी पांडवांना नळाची कथा सांगितली. नळ हा प्राचीन काळचा एक सज्जन राजा. आपला भाऊ पुष्कर याच्याशी तो द्यूत खेळला, आणि राज्य व सर्वस्व हरला. आपली राणी दमयंती हिला घेऊन तो वनात गेला, आणि दुःखाच्या भरात ती झोपली असताना तिला तिथेच सोडून गेला. विदुरांच्या श्रोत्याला यापेक्षा जवळचे उदाहरण ठाऊक आहे, त्याच्या स्वतःच्या घरातले. अध्याय ५, श्लोक १९.