विदुर नीति · The Forest and the Tigers
राजाचा खरा पाठीराखा
यो हि धर्मं समाश्रित्य हित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये । अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान् ॥
तो बोलणारा कोण, हे विदुर पुढे सांगतात. धन्याला काय आवडेल, याकडे तो पाहत नाही; जे योग्य, त्याला धरून राहतो. धनी खूश होवो वा न होवो, त्याच्या हिताच्या पण नकोशा गोष्टी तो त्याला सांगतो. “असा माणूस असला, की राजाला खरा पाठीराखा असतो.” सगळा भर ‘पाठीराखा’ या शब्दावर आहे. दरबारात खुशामत करणाऱ्यांची गर्दी असते, पण त्यांच्यामुळे राजाचे बळ जराही वाढत नाही. ते राजाच्या मर्जीमागे जातात, आणि राजाची मर्जी त्याला कुठेही नेऊ शकते. धर्माला धरून राहणारा माणूस त्याहून स्थिर गोष्टीमागे चालतो; म्हणून राजा चुकत असतानाही तो त्याच्या पाठीशी उभा राहू शकतो. असा माणूस गमावण्याची किंमत दुसरे महाकाव्य, रामायण, दाखवते. बिभीषणाने आपला भाऊ, लंकेचा राक्षसराजा रावण, याला सांगितले, की सीता रामांना परत दे. यावर रावण त्याला वाटेल ते बोलला; तेव्हा बिभीषण लंका सोडून रामांना जाऊन मिळाला. रावणाने आपला अहंकार आणि आपले खुशमस्करे जपले. तो युद्ध हरला, आणि राज्य व प्राणही गमावून बसला. अध्याय ५, श्लोक १६.