विदुर नीति · The Swan's Teaching
महाराज, राग प्या
अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगि पापानुबन्धं परुषं तीक्ष्णमुष्णम् । सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥
“राग कडू असतो. आजार नसताना तो डोके दुखवतो, आणि पाप त्याच्या पाठोपाठ येते. तो कठोर, तिखट आणि उष्ण असतो. सज्जन तो पितात; दुर्जन पीत नाहीत. महाराज, राग प्या, आणि शांत व्हा.” इथे चित्र आहे कडू औषधाच्या प्याल्याचे. प्रत्येक शब्द त्या पेयाचे वर्णन करतो. ते जिभेला कडू लागते; ते कठोर, तिखट आणि जळजळीत असते. शरीर ठणठणीत असूनही त्याने डोके दुखते. आणि ते मागे पाप ठेवून जाते, कारण बाहेर पडलेला राग अशी कृत्ये करतो, ज्यांचा जाब माणसाला नंतर द्यावा लागतो. राग पिणे म्हणजे तो गिळणे: आत घेणे, आणि इतरांवर न काढणे. म्हणूनच सज्जन तो पितात, आणि दुर्जन पीत नाहीत. दुर्जन तो लगेच थुंकून टाकतात, शिवीच्या रूपाने किंवा तडाख्याच्या रूपाने. सज्जन तो कडू असला तरी आत ठेवतात, आणि त्याने कोणालाच इजा होत नाही. गिळणे म्हणजे सोंग करणे नव्हे. श्लोक त्याची चव पुरेपूर कबूल करतो: कडू, जळजळीत, डोके ठणकवणारी. सज्जनांना ते सगळे जाणवते, आणि तरीही ते तो पितात. वनवासाची आणि अज्ञातवासाची तेरा वर्षे पांडव हा प्याला पीत आले आहेत. वनात द्रौपदीने युधिष्ठिराला विचारले होते: इतके सोसूनही तुमचा राग का उसळत नाही? युधिष्ठिराने क्षमेची दीर्घ स्तुती करून उत्तर दिले: राग माणसाचा नाश करतो, आणि क्षमा हेच बलवानांचे बळ. आता विदुर तो प्याला राजापुढे धरतात. राग भांडण जिवंत ठेवतो; तो गिळला, तर भांडण संपू शकते. सैन्ये आधीच गोळा होऊ लागली आहेत. तरीही आज रात्री राग गिळला गेला, तर युद्ध अजून टळू शकते. अध्याय ४, श्लोक ६८.