विदुर नीति · The Swan's Teaching
आसन, जमीन, पाणी, गोड शब्द
तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता । सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ श्रद्धया परया राजन्नुपनीतानि सत्कृतिम् । प्रवृत्तानि महाप्राज्ञ धर्मिणां पुण्यकर्मिणाम् ॥
“गवताचे आसन, विसाव्याला जमीन, पाणी, आणि चौथी सूनृत वाणी, म्हणजे गोड आणि खरा शब्द: सज्जनांच्या घरी या गोष्टींना कधीच तोटा पडत नाही.” विदुर पुढे म्हणतात: “पुण्यकर्मे करणाऱ्या धार्मिक माणसांच्या घरी या गोष्टी अतिथीचा सत्कार म्हणून परम श्रद्धेने पुढे केल्या जातात.” जुन्या काळी भारतात अतिथीचे स्वागत असे होई. त्याला बसायला गवताची किंवा पेंढ्याची चटई दिली जाई, विसाव्याला जमिनीवर जागा, आणि पाय धुवायला व प्यायला पाणी. अतिथीचे स्वागत हे पवित्र कर्तव्य होते, आणि या गोष्टी त्याचे सर्वात साधे रूप होत्या. चौथ्या गोष्टीला तर काहीच खर्च नाही: प्रिय आणि खराही असलेला शब्द. ती खुशामत नव्हे, आणि कोरडे स्वागतही नव्हे. श्लोक मेजवान्यांविषयी बोलत नाही. अगदी गरीब घरही देऊ शकेल, अशा चार गोष्टी तो सांगतो; म्हणजे आपल्याकडे द्यायला काहीच नव्हते, असे कोणत्याही चांगल्या घराला म्हणता येऊ नये. इथे श्रद्धा म्हणजे एखाद्या पंथावरचा विश्वास नव्हे. ज्या मनःपूर्वक आदराने ही भेट दिली जाते, तो आदर म्हणजे श्रद्धा. त्यामुळे एक चटई आणि एक लोटा पाणी हाही मान ठरतो. आज रात्री आधी विदुरांनी सांगितलेल्या केशिनी कन्येच्या कथेत हेच दिसले. ब्राह्मण सुधन्वा तिच्याकडे आला, तेव्हा ती उठली, तिने त्याला आसन दिले, पाय धुवायला पाणी दिले, आणि अतिथी म्हणून त्याचे स्वागत केले. पहिल्या तीन गोष्टी यजमानाची ऐपत मोजतात; चौथी त्याचे मन मोजते. यजमानाला हवी असणारी सगळी ऐपत राजाच्या महालात आहे. पण पांडवांच्या बाबतीत अलीकडे तिथे चौथ्या गोष्टीचीच टंचाई आहे. अध्याय ४, श्लोक ३४-३५.