विदुर नीति · The Swan's Teaching
उत्तम आणि मध्यम
भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मनः । सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः ॥ नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति च । रन्ध्रं परस्य जानाति यः स मध्यमपूरुषः ॥
आता हंस माणसांच्या श्रेणी सांगतो. “तो सगळ्यांचे भले चिंततो, आणि दुसऱ्याच्या नाशाचा विचार कधी मनात आणत नाही. तो खरे बोलतो, मृदू असतो, संयमी असतो. तो उत्तम पुरुष.” मग पुढची श्रेणी: “तो पोकळ शब्दांनी कोणाची समजूत घालत नाही. वचन दिले, की देतोच. आणि दुसऱ्याचे कच्चे दुवे जाणतो. तो मध्यम पुरुष.” उत्तम माणसाच्या सद्भावनेला सीमा नसते. ज्यांनी त्याचे वाईट केले, त्यांच्यापर्यंतही ती पोचते; त्यांचा नाश व्हावा, असे त्याला कधीच वाटत नाही. मध्यम प्रकारच्या एखाद्या धान्य व्यापाऱ्याचा विचार करा. ठरलेल्या दिवशी तो पैसे चुकते करतो, आणि गिऱ्हाइकाची खोटी स्तुती कधीच करत नाही. पण कोणता शेजारी पैशाला तंग आहे, आणि कोणत्या प्रतिस्पर्ध्याचे कर्ज बुडीत आहे, हे त्याला ठाऊक असते, आणि ते तो लक्षात ठेवतो. काशीराम या ओळीचा अर्थ असाच लावतात: तो दुसऱ्यांचे दोष जाणतो. असा माणूस न्यायी असतो, पण तो नजर ठेवून असतो. उत्तम माणसाला अशी नजर ठेवायची गरज नसते, कारण त्याला कोणाचेच वाईट नको असते. अध्याय ४, श्लोक १६-१७.