विदुर नीति · The Swan's Teaching
संपत्ती येते आणि जाते
वृत्तं यत्नेन संरक्षेद्वित्तमेति च याति च । अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः ॥
इथे हंसाची शिकवण संपते. धृतराष्ट्र बोलतो: देव मोठ्या कुळांची आस धरतात; विद्वान आणि धर्म-अर्थाला धरून जगणारे लोकही तशीच आस धरतात. अर्थ म्हणजे संपत्ती आणि जीवनातली ऐहिक उद्दिष्टे. मग खरोखर मोठी कुळे कोणती? आता विदुर स्वतःच्या शब्दांत उत्तर देतात. कुळाला मोठे करणारे गुण ते सांगतात. ते म्हणतात, आचारापासून ढळलेले कुळ गाई-गुरे, माणसे आणि पैसा असूनही चांगल्या कुळांत गणले जात नाही. आचाराने संपन्न कुळ, संपत्ती थोडी असली तरी, गणले जाते. मग ते नियम सांगतात. “आचार काळजीपूर्वक जपावा. संपत्ती येते आणि जाते. संपत्ती गेलेल्याचे काहीच जात नाही. आचार गेलेला मात्र खरोखर संपला.” आचार म्हणजे माणूस किंवा कुळ ज्या रीतीने जगते, ती रीत: त्याचा प्रामाणिकपणा, त्याचे व्यवहार, ते पाळत असलेली कर्तव्ये. संपत्ती पुन्हा मिळवता येते. पण एकदा आचार सोडला, की गेलेले नाव परत येत नाही. श्लोक संपत्तीला कवडीमोल म्हणत नाही. तो म्हणतो, संपत्ती चंचल आहे, आणि कुळ उभे राहते की कोसळते, ते दुसऱ्याच कशावर ठरते. पांडव याचा पुरावा आहेत. द्यूतात त्यांनी सगळे गमावले, आणि बारा वर्षे वनवास आणि एक वर्ष अज्ञातवास भोगला. तरी त्यांनी प्रत्येक अट पाळली, आणि आज राजे आणि सैन्ये त्यांच्या बाजूने गोळा होत आहेत. पांडवांना त्यांचा वाटा दिला, तर अर्धे राज्य जाईल, अशी राजाला भीती वाटते. पण खरे तर कशाच्या जाण्याची भीती बाळगायला हवी, हे विदुर राजाला सांगतात. कुरूंचे घराणे हे मोठे कुळ आहे. त्याची संपत्ती येईल आणि जाईल; त्याचे नाव ठरवेल ते त्याचा आचार, द्यूताच्या सभेतला आणि आजच्या रात्रीचा. अध्याय ४, श्लोक ३०.