विदुर नीति · The Swan's Teaching
मानाशिवाय संपत्ती
प्राप्नोति वै वित्तमसद्बलेन नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेण । न त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम् ॥
“दुष्ट माणूसही संपत्ती मिळवतो: बळाने, अखंड उद्योगाने, बुद्धीने आणि पौरुषाने. पण खरी प्रशंसा त्याला कधीच मिळत नाही, आणि मोठ्या कुळांचा आचार त्याला लाभत नाही.” चार साधने प्रामाणिकपणे मोजली आहेत: बळ, कष्ट, चलाख बुद्धी आणि धाडस. दुष्टांकडे ती नसतात, असे हंस भासवत नाही. ज्याच्याकडे ती असतील, त्याच्यासाठी ती काम करतात. ती काय विकत घेऊ शकत नाहीत, ते पुढे सांगितले आहे. एक, खरोखर कमावलेली प्रशंसा. दोन, मोठ्या जुन्या कुळांना ज्यासाठी मान मिळतो तो आचार, म्हणजे त्यांनी पिढ्यानपिढ्या चालवलेली जगण्याची रीत. समजा, दरोडेखोरांचा एखादा म्होरक्या तलवारीच्या जोरावर एखादा परगणा बळकावतो. तो विश्रांती न घेता खपतो, चांगले बेत आखतो, कशालाच भीत नाही, आणि लवकरच त्याच्याकडे किल्ले आणि खजिना जमतो. भीतीपोटी माणसे तोंडावर त्याची स्तुती करतात. पण जुन्या घराण्याच्या रीती, त्या घराण्याचा मान आणि त्याने पाळलेला शब्द, या म्होरक्याच्या खजिन्यात नसतात. हे हंसाचे शेवटचे वचन आहे. त्याचे शेवटचे शब्द आहेत “मोठी कुळे”, आणि राजा पुढे तेच शब्द धरून प्रश्न विचारतो. अध्याय ४, श्लोक २१.