विदुर नीति · The Wise and the Fool
जपावे असे पाच अग्नी
पञ्चाग्नयो मनुष्येण परिचार्याः प्रयत्नतः । पिता माताग्निरात्मा च गुरुश्च भरतर्षभ ॥
जुन्या घरात यज्ञाग्नी कधीच विझू दिला जात नसे. कोणीतरी पहाटे आणि सायंकाळी त्यात समिधा घालत असे, आणि वाऱ्यापावसापासून त्याला जपत असे. “माणसाने पाच अग्नी प्रयत्नपूर्वक जपावेत: पिता, माता, अग्नी, स्वतः आणि गुरू.” यादीतला अग्नी म्हणजे तोच यज्ञाग्नी; रोजच्या आहुतींसाठी तो सतत पेटता ठेवला जाई, असे काशीराम सांगतात. बाकीच्या चौघांना अग्नी म्हटले आहे, कारण त्यांनाही तशीच जपणूक लागते. दुर्लक्ष केले, तर अग्नी विझतो. नीट जपला, तर तो सबंध घराला उजेड आणि ऊब देतो. आई-वडिलांनी माणसाला जन्म दिला, आणि गुरूंनी विद्या. त्यांच्यामध्येच माणूस स्वतः उभा आहे. त्याचे स्वतःचे शरीर आणि मनही त्याच्याच हवाली आहे; त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणारा पाचांपैकी एक अग्नी विझू देतो. श्लोक प्रयत्न मागतो: सतत, चिकाटीने केलेली जपणूक. एकदा उरकून विसरून जायचे हे कर्तव्य नव्हे. अध्याय १, श्लोक ७९.