विदुर नीति · The Wise and the Fool
पुरेशा अशा चार गोष्टी
एको धर्मः परं श्रेयः क्षमैका शान्तिरुत्तमा । विद्यैका परमा तृप्तिरहिंसैका सुखावहा ॥
माणसे ज्या गोष्टींमागे धावतात, त्यांतल्या बहुतेक मिळाल्या, तरी आणखी हव्याच असतात. हा श्लोक अशा चार गोष्टी सांगतो, ज्यांचे तसे नाही. “धर्म हेच एकमेव परम कल्याण आहे. क्षमा हीच एकमेव उत्तम शांती आहे. विद्या हीच एकमेव परम तृप्ती आहे, आणि अहिंसा हीच एकमेव सुख देते.” प्रत्येक ओळीत “एकमेव” हा शब्द आहे: हे काम एकच गोष्ट करते, दुसरी कोणतीही नाही. माणसाने पुष्कळ मिळवले, तरी त्याच्या हातून भले घडलेले असेलच, असे नाही. तो प्रत्येक भांडण जिंकेल, तरी त्याच्या मनाला शांती नसेल. संपत्ती माणसाला पुढच्या नाण्याची भूक लावते; पण जे तो शिकला, ते त्याच्याजवळ राहते, आणि त्याला तृप्त करते. अहिंसा म्हणजे कोणत्याही जीवाला इजा न करणे. इजा करणारा शत्रूंच्या गराड्यात आणि भीतीत जगतो. त्याच्याकडे कितीही असले, तरी तो सुखी होऊ शकत नाही. या चार गोष्टी इतरांकडून जिंकून घ्यायची बक्षिसे नाहीत. प्रत्येक गोष्ट माणसाच्या स्वतःच्या हातात असते. फसवणारा व्यापारी मुलांसाठी मोठी संपत्ती मागे ठेवील, आणि तिच्याबरोबर बदनामीही. प्रामाणिक व्यापारी मुलांसाठी असे नाव मागे ठेवतो, ज्यावर सारी बाजारपेठ विश्वास ठेवते. अध्याय १, श्लोक ५७.