विदुर नीति · The Wise and the Fool
राजांना बुडवणारी सात व्यसने
सप्त दोषाः सदा राज्ञा हातव्या व्यसनोदयाः । प्रायशो यैर्विनश्यन्ति कृतमूला अपीश्वराः ॥ स्त्रियोऽक्षा मृगया पानं वाक्पारुष्यं च पञ्चमम् । महच्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमेव च ॥
“राजाने सात दोष नेहमी सोडावेत. त्यांच्यातून संकटे उभी राहतात, आणि ज्यांची मुळे पक्की आहेत, असे राजेही बहुधा त्यांच्यामुळेच नाश पावतात. ते असे: स्त्रिया, द्यूत, शिकार आणि मद्य; पाचवे कठोर बोलणे; दंडातला मोठा कठोरपणा; आणि धनाचा दुरुपयोग.” अशा दोषाला शब्द आहे व्यसन: माणसावर पकड घेऊन त्याला संकटात नेणारा दोष. इथे स्त्रिया म्हणजे राजाचे स्त्रियांमध्ये रमणे; काशीराम त्याचा अर्थ अतिरेक असा लावतात. ही यादी राजासाठी आहे; त्या काळी राजाला अनेक राण्या असत, आणि त्याच्या राजवाड्यात अनेक स्त्रिया असत. पहिली चार व्यसने म्हणजे अशी सुखे, जी पुढे राजावरच राज्य करू लागतात. शेवटची तीन म्हणजे सत्तेचा दुरुपयोग: घायाळ करणारे शब्द, अपराधापेक्षा जास्त शिक्षा, आणि वाईट रीतीने खर्च केलेले धन. पक्की मुळेही कशी उखडतात, हे महाकाव्य दाखवते. राजसूय यज्ञात युधिष्ठिराला राजांचा अधिराज म्हणून मान मिळाला होता, आणि त्यानंतर थोड्याच काळात तो द्यूतात आपले राज्य हरला. आणि राजाचा स्वतःचा भाऊ पांडू याने एकदा हरिणीशी रत असलेल्या एका हरणावर बाण मारला. ते हरीण म्हणजे त्या रूपातले एक ऋषी होते. मरताना त्यांनी पांडूला शाप दिला: पत्नीशी संग केलास, तर तू मरशील. पांडूने राजपाट सोडला, आणि तो वनातच राहिला. अध्याय १, श्लोक ९६-९७.