विदुर नीति · The Wise and the Fool
गर्विष्ठ मूर्ख
अश्रुतश्च समुन्नद्धो दरिद्रश्च महामनाः । अर्थांश्चाकर्मणा प्रेप्सुर्मूढ इत्युच्यते बुधैः ॥
आता हे चित्र शहाण्याच्या उलट टोकाकडे वळते: मूढ, म्हणजे मूर्ख. विदुरांच्या अर्थाने मूर्ख म्हणजे मंदबुद्धी नव्हे. त्याची विवेकबुद्धी धूसर झालेली असते. म्हणून तो चुकीच्या गोष्टी मागतो, किंवा त्या चुकीच्या मार्गाने मिळवू पाहतो. “विद्या नाही, पण गर्वाने फुगलेला; दरिद्री, पण थाट मोठा; आणि कष्ट न करता संपत्ती हवी असलेला: अशा माणसाला शहाणे लोक मूर्ख म्हणतात.” या तिन्ही ठिकाणी माणूस जसा आहे, आणि तो स्वतःला जसा समजतो, यांत अंतर आहे. अडाणी माणूस विद्वानासारखा मिरवतो. गरीब माणूस श्रीमंतासारखा राहतो. आळशी माणूस कष्टाशिवाय पैसा येईल, अशी अपेक्षा करतो. आज ना उद्या जग प्रत्येकाचे पितळ उघडे पाडते. कधी त्याला उत्तर देता न येणारा एखादा प्रश्न, कधी फेडता न येणारे कर्ज, तर कधी पीक न आलेला हंगाम. अध्याय १, श्लोक ३५.