विदुर नीति · The Wise and the Fool
झोप कोणाची उडते
अभियुक्तं बलवता दुर्बलं हीनसाधनम् । हृतस्वं कामिनं चोरमाविशन्ति प्रजागराः ॥ कच्चिदेतैर्महादोषैर्न स्पृष्टोऽसि नराधिप । कच्चिच्च परवित्तेषु गृद्ध्यन्न परितप्यसे ॥
जागा राहून जळणाऱ्या माणसाचे हित कशात आहे, असे राजाने विचारले आहे. विदुर आधी एक यादी सांगतात, आणि मग एक प्रश्न विचारतात. ते म्हणतात, पाच जणांची झोप उडते. बलवानाने हल्ला केलेला दुर्बळ माणूस, बचावासाठी साधन नसलेला माणूस, ज्याचे सर्वस्व लुटले गेले आहे असा माणूस, कामातुर माणूस, आणि चोर. प्रत्येकाला काहीतरी आतून कुरतडत असते. पहिल्या दोघांना ज्याचा प्रतिकार करता येणार नाही, अशा घावाची भीती असते. लुटलेला माणूस आपल्या नुकसानावर कुढत बसतो. कामातुर माणूस जे मिळाले नाही त्यासाठी जळत असतो, आणि चोर कुणाच्या पावलांचा आवाज येतो का, याचा कानोसा घेत पडून राहतो. मग प्रश्न, अगदी हळुवारपणे. “या मोठ्या दोषांपैकी कोणताच आपल्याला शिवला नसेल, अशी आशा आहे. परक्याच्या धनाच्या लोभाने आपण होरपळत तर नाही ना?” विदुर हवेत बोलत नाहीत. धृतराष्ट्राचे पुत्र जे राज्य अडवून बसले आहेत, तो पांडवांचा वाटा आहे, आणि हे राजाला ठाऊक आहे. अध्याय १, श्लोक १३-१४.