विदुर नीति · The Wise and the Fool
ज्याने माणूस उजळतो
द्वे कर्मणी नरः कुर्वन्नस्मिँल्लोके विरोचते । अब्रुवन्परुषं किंचिदसतोऽनर्चयंस्तथा ॥
एक गावचा पाटील आहे. तो कधीही कटू शब्द बोलत नाही, आणि सगळ्यांना माहीत असलेल्या लबाडाला पंगतीत आपल्या शेजारी बसवत नाही. सारे गाव त्याला मान देते. तो या श्लोकातल्या दोन गोष्टी करतो. “दोन कर्मे करणारा माणूस या जगात उजळून दिसतो: मुळीच कटू न बोलणे, आणि दुर्जनांचा सन्मान न करणे.” माणूस कसा आहे, हे इतरांना दोन प्रकारे कळते, आणि या दोन गोष्टी त्या दोन्ही बाजू सांभाळतात. कटू शब्द आजूबाजूच्या माणसांना घायाळ करतात. दुर्जनाचा सन्मान केला, तर आपले चांगले नाव त्याला उसने दिल्यासारखे होते, आणि आपण काय काय खपवून घेऊ, हेही सगळ्यांना कळते. दुसरी गोष्ट दिसते तितकी सोपी नाही. दुर्जन अनेकदा सत्ताधारी असतात, आणि त्यांचा सन्मान करणे हा सोपा मार्ग असतो. या राजाने ज्या चौघांना राज्यकारभारात वर चढवले आहे, त्यांची नावे विदुरांनी आधीच घेतली आहेत: दुर्योधन, शकुनी, कर्ण आणि दुःशासन. अध्याय १, श्लोक ५९.