विदुर नीति · Truth Before One's Own Son
रात्रीसाठी दिवसा कष्ट
दिवसेनैव तत्कुर्याद्येन रात्रौ सुखं वसेत् । अष्टमासेन तत्कुर्याद्येन वर्षाः सुखं वसेत् ॥ पूर्वे वयसि तत्कुर्याद्येन वृद्धः सुखं वसेत् । यावज्जीवेन तत्कुर्याद्येन प्रेत्य सुखं वसेत् ॥
“दिवसा असे करावे, ज्यामुळे रात्री सुखाने राहता येईल. आठ महिन्यांत असे करावे, ज्यामुळे पावसाळ्यात सुखाने राहता येईल.” मग वर्तुळ मोठे होते. “तारुण्यात असे करावे, ज्यामुळे म्हातारपणी सुखाने राहता येईल. आणि आयुष्यभर असे करावे, ज्यामुळे मृत्यूनंतर सुखाने राहता येईल.” चार काळ, प्रत्येक आधीच्यापेक्षा मोठा: एक दिवस, एक वर्ष, एक आयुष्य, आणि त्यानंतरचे. प्रत्येक काळात पुढच्याची तरतूद आत्ताच करायची असते. यातला कोणताच काळ थांबत नाही. दिवसाचा उपयोग केला असो वा नसो, रात्र येतेच; आणि कोठार भरलेले असो वा नसो, पावसाळा येतोच. पावसाळा म्हणजे पावसाचे चार महिने. जुन्या भारतात रस्त्यांचा चिखल होई, आणि नद्यांना पूर येत. सैन्ये छावणीत थांबत, व्यापारी घरी राहत, आणि प्रवास जवळजवळ बंद पडे. त्या महिन्यांत घराला जे जे लागेल, ते सगळे आधीच्या आठ कोरड्या महिन्यांत जमवावे लागे: धान्य, वैरण, सरपण, गळत नसलेले छप्पर. हाच हिशेब सगळ्यांत मोठ्या काळापर्यंत जातो. तारुण्य म्हणजे म्हातारपणासाठी साठवण करण्याची वेळ: आरोग्य, कौशल्य, बचत, आणि चांगले नाव. आणि सबंध आयुष्य म्हणजे त्यानंतर येणाऱ्यासाठी साठवण करण्याची वेळ. आज रात्री पहिल्या ओळीला एक धार आहे. रात्री सुखाने राहणे म्हणजे, अगदी साध्या अर्थाने, अन्न आणि निवारा असणे. त्याचा अर्थ शांत झोप लागणे, असाही आहे. धृतराष्ट्राला ती लागत नाही. दिवसा त्याने जे केले आहे, तेच त्याला जागे ठेवते. अध्याय ३, श्लोक ६७-६८.