विदुर नीति · Truth Before One's Own Son
पुन्हा पुन्हा केलेले पाप
पापं प्रज्ञां नाशयति क्रियमाणं पुनः पुनः । नष्टप्रज्ञः पापमेव नित्यमारभते नरः ॥ पुण्यं प्रज्ञां वर्धयति क्रियमाणं पुनः पुनः । वृद्धप्रज्ञः पुण्यमेव नित्यमारभते नरः ॥
“पुन्हा पुन्हा केलेले पाप बुद्धीचा नाश करते. ज्याची बुद्धी नष्ट झाली, तो माणूस नेहमी पापच करत राहतो.” आणि दुसरी बाजू: “पुन्हा पुन्हा केलेले पुण्य बुद्धी वाढवते. ज्याची बुद्धी वाढली, तो माणूस नेहमी पुण्यच करत राहतो.” इथे बुद्धी म्हणजे प्रज्ञा: स्पष्ट समज, आपण काय करत आहोत ते माणसाला सांगणारा विवेक. हे दोन श्लोक दोन चक्रे सांगतात; प्रत्येक चक्र स्वतःलाच खतपाणी घालते. पहिले पाप माणूस आपल्या विवेकाविरुद्ध करतो, आणि विवेक विरोध करतो. पुन्हा तेच केले, की तो विरोध क्षीण होतो. अनेकदा केले, की विवेकच नाहीसा होतो; मग त्या माणसाला ते पाप पापच वाटत नाही. पुण्याचेही असेच असते: प्रत्येक सत्कृत्य पुढचे सत्कृत्य अधिक स्पष्ट आणि सोपे करते. एका चुकीने माणूस बिघडत नाही, आणि एका सत्कृत्याने तो शहाणा होत नाही. निर्णायक ठरते, ती सवय. दुर्योधनाचे आयुष्य पहिल्या चक्रावरून चालले आहे. लहानपणी त्याने पांडवांमधल्या सगळ्यांत बलवान भीमाला विषाचे अन्न खाऊ घातले, आणि त्याला बांधून गंगेत फेकून दिले. पुढे लाखेचे घर आले, आणि मग द्यूत. प्रत्येक पाऊल आधीच्यापेक्षा मोठे होते. राजानेही हे चक्र फिरवले आहे. पहिले द्यूत त्याने होऊ दिले. ते संपल्यावर पांडवांनी गमावलेले सगळे त्याने त्यांना परत दिले. मग पुत्राने त्याचे मन वळवले, आणि त्याने पांडवांना दुसऱ्या द्यूतासाठी परत बोलावले; त्या द्यूतामुळे ते वनवासाला गेले. आज रात्री तीच निवड पुन्हा त्याच्यासमोर आहे. एक सत्कृत्य, पांडवांना त्यांचा वाटा परत देणे, त्याला दुसऱ्या चक्रावर नेईल. अध्याय ३, श्लोक ६१-६२.