यक्षप्रश्न
पुत्र हाच आत्मा
किंस्विदात्मा मनुष्यस्य किंस्विद्दैवकृतः सखा । उपजीवनं किंस्विदस्य किंस्विदस्य परायणम् ॥ पुत्र आत्मा मनुष्यस्य भार्या दैवकृतः सखा । उपजीवनं च पर्जन्यो दानमस्य परायणम् ॥
“माणसाचा स्वतःचा आत्मा कोण?” “पुत्र.” “दैवाने दिलेला मित्र?” “पत्नी.” “तो जगतो कशावर?” “पावसाच्या मेघावर.” “त्याचा शेवटचा आधार कोणता?” “दान.” पिता पुत्राच्या रूपाने जगत राहतो, अशी भारतात एक जुनी कल्पना होती. पुत्र त्याचे नाव, घराणे आणि विधी पुढच्या पिढीत नेतो. इतर मित्र माणूस स्वतः निवडतो. पत्नी त्याला दैवाने मिळते, आणि आयुष्यभर त्याची सहचारिणी राहते. धनुर्विद्येच्या एका स्पर्धेत अर्जुनाने द्रौपदीला जिंकले, तेव्हा ती पांडवांकडे आली. या वनवासाचे प्रत्येक वर्ष तिने त्यांच्याबरोबर काढले आहे. धान्य, चारा, फळे, सगळे पावसावर अवलंबून. मेघ बरसले नाहीत, की जगण्याचे दुसरे प्रत्येक साधनही त्यांच्याबरोबर कोलमडते. आधीच्या एका उत्तरात दान मरणाऱ्याचा मित्र ठरले होते. इथे ते माणसाचा शेवटचा आधार आहे: कुटुंब, धन आणि बळ उपयोगी पडत नाहीत, तेव्हा ज्याचा आधार उरतो, ते. पहिली तीन उत्तरे माणूस कोणाबरोबर आणि कशावर जगतो, ते सांगतात; शेवटचे, त्याने काय देऊन टाकले, ते. श्लोक ७१-७२.